तस्बिर स्रोत, Paola Nogales-Ascarrunz/Julie Van Collie
तस्बिरको क्याप्शन, यस प्रजातिको हालसम्मको एक मात्र ज्ञात जीवित सदस्य यतिबेला बोलिभियाको एउटा वन्यजन्तु उद्धार केन्द्रमा छ
बोलिभियाको घना जङ्गलमा घरपालुवा बिरालोको आकारको एउटा वनबिरालोको नयाँ प्रजाति पत्ता लागेको छ, जसलाई वैज्ञानिक रूपमा ‘लेपर्डस टिल्कायो’ नाम दिइएको छ। यसअघि अन्य वनबिरालोहरूसँग मिल्दोजुल्दो ठानिएका कारण वैज्ञानिकहरूको नजरबाट ओझेलमा परेको यो प्रजातिलाई विस्तृत डीएनए अध्ययनले छुट्टै पहिचान दिएको हो। यो अभूतपूर्व खोजले पृथ्वीमा अझै पनि अज्ञात वा कम अध्ययन गरिएका दुर्लभ स्तनधारी प्रजातिहरू रहेको तथ्यलाई उजागर गरेको छ। अनुसन्धानकर्ताहरूले यसको पहिचानले संरक्षण प्रयासमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुग्ने अपेक्षा गरेका छन्, विशेषगरी दक्षिण र मध्य अमेरिकाका साना वनबिरालाहरूका लागि जसले ठूला मांसाहारीको तुलनामा कम ध्यान पाउँछन्।
‘घरपालुवा ठानिएको थियो’
तस्बिर स्रोत, Paola Nogales-Ascarrunz/Julie Van Collie
तस्बिरको क्याप्शन, यो बिरालोलाई ‘टिग्रिनो’ उपनाम दिइएको छ
दक्षिण तथा मध्य अमेरिकाभरि पाइने ‘टाइगर क्याट’ प्रजातिका साना वनबिरालाहरू एकअर्कासँग यति मिल्दाजुल्दा देखिन्छन् कि तिनीहरूबीचको भिन्नता छुट्याउन विशेषज्ञहरूलाई समेत कठिन हुन्छ। बोलिभियाको ला पाजस्थित एक विश्वविद्यालयसँग सम्बद्ध वैज्ञानिक पाओला नोगालस आस्कारुन्जले ‘लेपर्डस टिल्कायो’ नामक नयाँ प्रजाति पत्ता लाग्नुलाई ‘अद्भुत परिणाम’ को संज्ञा दिँदै यसका लागि ज्वालामुखी वा समुद्रको गहिराइमा जानु नपरेकोमा आश्चर्य व्यक्त गरिन्।
हाल बोलिभियाको एक वन्यजन्तु उद्धार केन्द्रमा रहेको ‘टिग्रिनो’ उपनाम दिइएको १० वर्षको बिरालो नै यस नयाँ प्रजातिको एक मात्र पुष्टि गरिएको सदस्य हो। सुरुमा घरपालुवा बिरालोको बच्चा ठानिए पनि हुर्किंदै जाँदा यसको व्यवहार असामान्य देखिएपछि डा. नोगालस आस्कारुन्जले थप अनुसन्धान थालेकी थिइन्। युङ्गास क्षेत्रका घना जङ्गलमा साना जङ्गली बिराला देखिएका अन्य घटनाहरूको जानकारी पाएपछि, उनले विश्वभरका अनुसन्धानकर्ताहरूसँग मिलेर ‘टाइगर क्याट’हरूको पारिवारिक इतिहास खोतल्न थालिन्, जसका लागि जीवित तथा सङ्ग्रहालयमा सुरक्षित राखिएका नमुनाहरूको डीएनए प्रयोग गरियो।
ब्रजिलस्थित पोन्टिफिक क्याथलिक विश्वविद्यालयका संरक्षण आनुवंशिकीविद् एडुआर्डो आइजिरिकका अनुसार, यस प्रजातिबारे रेकर्ड वा तस्बिरहरू निकै कम थिए, जसका कारण यो लामो समयसम्म ओझेलमा परेको थियो। ‘करेन्ट बायोलजी’ जर्नलमा प्रकाशित उक्त अध्ययनले ‘टाइगर क्याट’का प्रजातिहरू अब पाँचवटासम्म हुन सक्ने तथ्य उजागर गरेको छ, जसमा बोलिभियामा भेटिएको ‘टिल्काया क्याट’ (लेपर्डस टिल्कायो) पनि समावेश छ।
‘बल्ल पहिलो चरण’
तस्बिर स्रोत, Getty Images
तस्बिरको क्याप्शन, ओन्सिला वा ‘नोर्दन टाइगर क्याट’ पनि हेर्दा उस्तै देखिन्छ
‘लेपर्डस टिल्कायो’ प्रजातिको पहिचान केवल प्रारम्भिक चरण हो। वैज्ञानिकहरूले अब यसको भौगोलिक वितरण, पारिस्थितिक भूमिका र वासस्थानमा सामना गर्ने खतराहरूबारे विस्तृत अध्ययन गर्नुपर्नेछ। यूकेस्थित अक्सफर्ड विश्वविद्यालयकी सहअनुसन्धानकर्ता डा. क्यारोलीन सार्टोरले यो खोज संरक्षणका लागि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण भएको बताइन्। उनका अनुसार, “कुनै प्रजाति के हो वा कहाँ बस्छ भन्ने थाहा नभएसम्म त्यसलाई प्रभावकारी रूपमा संरक्षण गर्न सम्भव हुँदैन।” डा. सार्टोरले थपिन्, “यो खोजले कम अध्ययन गरिएका क्षेत्रहरूमा अझै कति जैविक विविधता पत्ता लाग्न बाँकी छ भन्ने देखाउँछ।” वन फँडानी, वासस्थानको विनाश र अवैध सिकारले ‘टाइगर क्याट’ प्रजातिहरू लोप हुने जोखिममा छन्। नयाँ जानकारीले विशेषज्ञहरूलाई यी बिराला र तिनका वासस्थानको संरक्षणका लागि थप प्रभावकारी कार्ययोजना बनाउन मद्दत गर्नेछ।
‘व्यापक प्रभाव पार्न सक्छ’
तस्बिर स्रोत, Getty Images
तस्बिरको क्याप्शन, बोलिभियाका घना जङ्गलमा हजारौँ दुर्लभ वनस्पति र जीवजन्तु पाइन्छन्
यो नयाँ खोजले विश्वभरका बिरालो प्रजातिहरूको वर्गीकरण प्रणालीमा व्यापक प्रभाव पार्न सक्छ। ‘फीलिडे’ (Felidae) जैविक परिवारअन्तर्गत पर्ने बिरालाका हाल आधिकारिक रूपमा मान्यता प्राप्त ४१ प्रजाति छन्। तर, ‘टिल्काया क्याट’ जस्ता नयाँ प्रजातिहरूको खोजले यो सङ्ख्या ४४ वा ४५ सम्म पुग्न सक्ने सङ्केत दिएको छ। वैज्ञानिकहरूको धारणा छ कि साना जङ्गली बिरालाहरूमाथि गरिने आनुवंशिक अध्ययनले थप जानकारी प्रदान गर्दै जाँदा प्रजातिहरूको सङ्ख्या अझ बढ्न सक्छ, किनकि ऐतिहासिक रूपमा ठूला प्रजातिहरूको तुलनामा यिनबारे कम अनुसन्धान भएको छ।
तस्बिर स्रोत, Getty Images
तस्बिरको क्याप्शन, नयाँ खोजले बिरालोको परिवारमा प्रजातिको सङ्ख्या अझ बढ्न सक्ने देखाउँछ
स्कटल्यान्डस्थित ‘न्याश्नल म्यूजीअम्स’का स्तनधारी जीव विशेषज्ञ एन्ड्र्यु किचनरले, ‘टाइगर क्याट’ जस्ता साना दक्षिण अमेरिकी बिरालाहरूलाई “वर्गीकरणसम्बन्धी जटिल समस्या” बताए। (उनी यस अनुसन्धानमा सामेल छैनन्।) उनले विस्तृत ‘जीनोम सिक्वेन्सिङ’ प्रविधि र जङ्गलबाट प्राप्त थप नमुनाले यो जटिलता सुल्झाउन मद्दत पुगेको स्पष्ट पारे। किचनरका अनुसार, यो धेरै चरणहरूमध्येको नवीन चरण मात्र हो र भविष्यमा अझ धेरै आश्चर्यजनक तथ्यहरू आउन सक्छन्।
बेल्जिअमको एन्ट्वर्प विश्वविद्यालयका योनस लेस्कोअर्टले यस अध्ययनले सङ्ग्रहालयमा रहेका जैविक नमुना सङ्ग्रहहरूको महत्त्वलाई पनि उजागर गरेको बताए। उनले ती नमुनाहरू नभएको भए निष्कर्षहरूलाई सही रूपमा व्याख्या गर्न पर्याप्त जानकारी नहुन सक्ने उल्लेख गर्दै, प्राकृतिक इतिहासका यी सङ्ग्रहहरू सुरक्षित राखिएकाले नै यस्तो खोज सम्भव भएकोमा जोड दिए।
