पूर्वी नेपालको मोरङस्थित एक शैक्षिक संस्थामा चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिन्पिङद्वारा लिखित पुस्तकका केही प्रतिहरू जलाइएको घटनाले हालै कूटनीतिक वृत्तमा तरंग ल्याएको छ। यस विषयमा बेइजिङले कूटनीतिक माध्यमबाट औपचारिक आपत्ति जनाउँदै छानबिन र दोषीमाथि कारबाहीको माग गरेपछि नेपाल सरकारले उच्च प्राथमिकताका साथ अनुसन्धान सुरु गरेको छ।
मोरङ जिल्ला प्रशासन कार्यालयले यस कूटनीतिक संवेदनशीलतासँग जोडिएको विषयलाई गम्भीरतापूर्वक लिँदै सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी सरोज कोइरालाको संयोजकत्वमा पाँच सदस्यीय छानबिन समिति गठन गरेको छ। प्रमुख जिल्ला अधिकारी युवराज कट्टेलका अनुसार, समितिलाई १५ दिनभित्र घटनाको सत्यतथ्य अनुसन्धान गर्ने, दोषी देखिएकालाई कानुनबमोजिम कारबाहीको दायरामा ल्याउन सिफारिस गर्ने र भविष्यमा यस्ता अप्रिय घटनाहरू दोहोरिन नदिन आवश्यक उपायहरू सुझाउने विस्तृत कार्यादेश दिइएको छ। गृह मन्त्रालयले पनि घटनाबारे छानबिन गरी दोषीलाई कारबाही गर्न निर्देशन दिएको छ।
यो घटना मोरङको बूढीगङ्गास्थित भूतपूर्व प्रधानमन्त्री तथा नेकपा एमालेका नेता मनमोहन अधिकारीको नाममा स्थापित मनमोहन प्राविधिक विश्वविद्यालयको केन्द्रीय क्याम्पसमा गत फागुन ३० गते (शनिवार) भएको थियो। ‘लाइभ न्यूज रफ्तार’ नामक फेसबुक पेजमा पुस्तकहरू जलाइएको भिडिओ प्रत्यक्ष प्रसारण गरिएको थियो, जुन पछि प्रमुख जिल्ला अधिकारीको आग्रहमा हटाइएको उक्त मिडियाका सञ्चालक सोनुकुमार दासले बताएका छन्।
विश्वविद्यालय प्रशासनले घटनाको प्रकृतिबारे स्पष्टीकरण दिँदै भनेको छ कि यो कुनै नियतवश गरिएको कार्य थिएन। विश्वविद्यालयका मुख्य अधिकृत सुजन भुर्तेलका अनुसार, स्कूल अफ इन्जिनियरिङअन्तर्गत रहेको सिभिल इन्जिनियरिङ विभागमा नयाँ प्रयोगशाला निर्माणका लागि पुरानो स्थान खाली गरी सरसफाइ तथा व्यवस्थापनको कार्य भइरहेको थियो। सोही क्रममा प्रयोगशालामा रहेका पुराना, धमिरा लागेका, मक्किएका र उपयोगविहीन भएका पुस्तक तथा अन्य कवाडी सामग्रीहरू नष्ट गर्ने क्रममा चिनियाँ राष्ट्रपतिका ती पुस्तकहरू पनि परेका थिए। प्रशासनले राम्रो अवस्थामा रहेका कुनै पनि पुस्तक वा सामग्री नष्ट नगरिएको र विशेष पुस्तकलाई लक्षित नगरिएको दाबी गरेको छ।
सी जिन्पिङका पुस्तकहरू विश्वविद्यालयमा कसरी पुगे भन्ने प्रश्नमा भुर्तेलले स्पष्ट पारेका छन् कि ती पुस्तकहरू विश्वविद्यालय स्थापना हुनुअघि सोही परिसरमा सञ्चालनमा रहेको मनमोहन प्रतिष्ठानमा प्राप्त भएका थिए। करिब ९-१० वर्षअघि प्रतिष्ठान सञ्चालनमा रहँदा पुराना कम्युनिस्ट नेताहरू, जस्तै भरतमोहन अधिकारी लगायतका नेतृत्वमा रहेको बेला, अध्ययन तथा वितरणका लागि चिनियाँ राष्ट्रपतिका पुस्तकहरू उपहारस्वरूप प्राप्त भएको हुनसक्ने आकलन गरिएको छ। प्रतिष्ठानले वितरण गरेर बाँकी रहेका हजारौं प्रति पुस्तकहरू विश्वविद्यालयको सम्पत्तिको रूपमा रहेको र अझै पनि करिब १०-१२ हजार प्रति पुस्तक सुरक्षित भण्डारणमा रहेको विश्वविद्यालय प्रशासनले जिल्ला प्रशासन कार्यालयलाई बुझाएको आन्तरिक छानबिन प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।
काठमाण्डूस्थित चिनियाँ दूतावासले यो विषयलाई नेपालको परराष्ट्र मन्त्रालयसमक्ष उठाएर गम्भीर आपत्ति व्यक्त गर्दै दोषीमाथि कानुनी कारबाहीको माग गरेको थियो। परराष्ट्र मन्त्रालयले उक्त विषय गृह मन्त्रालयको ध्यानाकर्षण गराएपछि गृहमन्त्री ओमप्रकाश अर्यालले घटनाबारे सत्यतथ्य पत्ता लगाई दोषीलाई कारबाही गर्न निर्देशन दिएका थिए। गृह मन्त्रालयका प्रवक्ता आनन्द काफ्लेले मन्त्रालयबाट स्पष्ट निर्देशन आएको बताए। प्रमुख जिल्ला अधिकारी कट्टेलले प्रारम्भिक छानबिनमा कुनै सार्वभौम मुलुकको राष्ट्रप्रमुखको पुस्तक नियोजित रूपमा जलाइएको नदेखिएको र यो अनजानेमा, सरसफाइको क्रममा भएको हुन सक्ने आकलन गरिएको बताएका छन्। यो घटनाले नेपाल र चीनबीचको कूटनीतिक सम्बन्धमा अनावश्यक तनाव सिर्जना हुन नदिन दुवै पक्ष सचेत देखिन्छन्। छानबिन समितिको प्रतिवेदन प्राप्त भएपछि मात्र यस विषयमा थप जानकारी र आवश्यक कारबाही अगाडि बढ्नेछ।
विराटनगरबाट विक्रम निरौलाको थप रिपोर्टिङ
