बारपाक सुलिकोट गाउँपालिका–३, खारचोक भञ्ज्याङमा अवस्थित अकला आधारभूत विद्यालय अहिले एक अप्रत्याशित संकटबाट गुज्रिरहेको छ। विगत एक महिनादेखि विद्यालय परिसर र कक्षाकोठाहरूमा झुसिल्किराको व्यापक प्रकोप देखिएको छ, जसका कारण पठनपाठनमा गम्भीर अवरोध उत्पन्न हुनुका साथै शिक्षक तथा विद्यार्थीहरूको स्वास्थ्यमा समेत नकारात्मक असर परेको छ। सुक्खा मौसम सुरु भएसँगै विद्यालय वरपरका उतिसका घना जङ्गलबाट यी किराहरू विद्यालयभित्र प्रवेश गर्न थालेपछि समस्या विकराल बनेको हो।
शिक्षिका पवित्रा तामाङका अनुसार, यो समस्या बाहिरबाट सानो देखिए पनि यसको असर अत्यन्तै व्यापक छ। “वरिपरिको उतिसको जङ्गलबाट आएका झुसिल्किराले कक्षाको भुइँ, डेक्स, बेञ्च, छाना तथा भित्ताहरू कतै पनि खाली छैनन्,” उनले भनिन्। माघको अन्तिम सातादेखि नै सुरु भएको यो प्रकोपले गर्दा विद्यालयको सम्पूर्ण वातावरण नै प्रभावित भएको छ। झुसिल्किराको उपस्थितिले गर्दा विद्यार्थी र शिक्षकहरूलाई सामान्य अवस्थामा बस्न तथा पढाउन-पढ्न कठिन भएको छ।
झुसिल्किराको सम्पर्कमा आउँदा शिक्षक र विद्यार्थीहरूको शरीरमा डाबर उठ्ने, चिलाउने र एलर्जी हुने जस्ता स्वास्थ्य समस्याहरू देखिएका छन्। रातभरि चिलाएर सुत्न नसक्दा विद्यार्थीहरूको स्वास्थ्यमा प्रतिकूल असर परेको छ। शिक्षिका तामाङका अनुसार, “विद्यार्थीहरूको अवस्था बिजोग छ, रातभरि कन्याएर सुत्न सकिँदैन।” बालबालिकाहरू शरीरभरि तेल घसेर विद्यालय आउने गरेका छन्, जसले जलन र चिलाइबाट अस्थायी राहत प्रदान गरे पनि समस्याको दीर्घकालीन समाधान दिन सकेको छैन। यसले उनीहरूको दैनिक जीवनमा गहिरो मनोवैज्ञानिक र शारीरिक असर पारिरहेको छ।
शैक्षिक गतिविधिमा परेको असर थप स्पष्ट पार्दै, कक्षा १ देखि ३ सम्मका विद्यार्थीहरूका लागि ओछ्याइएका कार्पेटहरू झुसिल्किराले पूर्ण रूपमा ढाकिएपछि कक्षाकोठाबाट हटाउनुपरेको शिक्षिका तामाङले बताइन्। यसका कारण विद्यार्थीहरूलाई पुस्तकालयमा स्थानान्तरण गरिएको छ, जसले गर्दा उनीहरूको नियमित पठनपाठन तालिकामा विचलन आएको छ। तामाङ भन्छिन्, “हावाहुरी चल्न थालेपछि झुस उडेर आँखामा पर्ने र थप स्वास्थ्य समस्या निम्त्याउने डर रहन्छ।” यो स्थितिले विद्यालयको शैक्षिक वातावरणलाई मात्र नभई, विद्यार्थीहरूको स्वास्थ्य र सुरक्षालाई समेत जोखिममा पारेको छ।
यस गम्भीर समस्याको समाधानका लागि विद्यालय प्रशासनले स्थानीय शिक्षा शाखा तथा गाउँपालिकाका जनप्रतिनिधिहरूसमक्ष गुनासो दर्ता गरेको थियो। तथापि, उनीहरूलाई प्राप्त प्रतिक्रिया अनपेक्षित रह्यो। जनप्रतिनिधिहरूले झुसिल्किरा नियन्त्रणका लागि विषादी प्रयोग गर्न नहुने सुझाव दिएका छन्, जसले गर्दा समस्या यथावत् रहेको छ। विषादीको प्रयोगले वातावरणमा पर्न सक्ने नकारात्मक असरलाई ध्यानमा राखेर यस्तो सुझाव दिइएको हुन सक्छ, तर यसले विद्यालयमा व्याप्त संकटको तत्काल समाधान भने प्रदान गरेको छैन।
यस किसिमको वातावरणीय प्रकोपले विशेषगरी ग्रामीण भेगका विद्यालयहरूमा कसरी शैक्षिक गतिविधिमा बाधा पुर्याउँछ भन्ने कुराको यो ज्वलन्त उदाहरण हो। विद्यार्थीहरूको स्वास्थ्य र उनीहरूको पढाइको अधिकारलाई सुनिश्चित गर्नका लागि स्थानीय तह तथा सरोकारवाला निकायहरूबाट थप प्रभावकारी र दिगो समाधानको आवश्यकता छ। विषादी प्रयोग नगरीकन वातावरणीय मैत्री तरिकाले झुसिल्किराको प्रकोप नियन्त्रण गर्न सकिने वैकल्पिक उपायहरूको खोजी गर्नुपर्ने देखिन्छ। यसका लागि कृषि विज्ञ वा कीट नियन्त्रण विशेषज्ञहरूको राय लिनु उपयुक्त हुनेछ ताकि विद्यार्थीहरूले सुरक्षित र स्वच्छ वातावरणमा पढ्न सकून्।
प्रकाशित: ५ चैत्र २०८२ २२:१३ बिहीबार
