इरान, संयुक्त राज्य अमेरिका र इजरायलबीचको बढ्दो द्वन्द्वका कारण विश्वव्यापी इन्धन आपूर्तिमा उत्पन्न हुन सक्ने सङ्कटलाई ध्यानमा राख्दै इन्धन बचत गर्ने उद्देश्यले श्रीलङ्का सरकारले प्रत्येक बुधवार सार्वजनिक बिदा दिने निर्णय गरेको छ। यो कदम एसियाली राष्ट्रहरूले इन्धन सङ्कटको सामना गर्न अपनाएका विभिन्न उपायहरूमध्ये एक हो।
सोमवार वरिष्ठ अधिकारीहरूसँगको आपत्कालीन बैठकमा राष्ट्रपति अनुर कुमार दिशानायकले वर्तमान परिस्थितिको गाम्भीर्यतामा जोड दिँदै भन्नुभयो, “हामीले नराम्रोभन्दा नराम्रो परिस्थितिका लागि तयारी गर्नुपर्छ तर राम्रो हुने आशा राख्नुपर्छ।” उहाँको यो भनाइले राष्ट्रले भोग्नुपरेको गम्भीर चुनौतीलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ।
द्वन्द्व सुरु भएपछि ‘स्ट्रेट अफ होर्मुज’ अवरुद्ध हुन सक्ने जोखिम बढेको छ। यो जलमार्ग खाडी क्षेत्रबाट पेट्रोलियम पदार्थ आयात गर्न प्रयोग गरिने सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण र व्यस्त जलमार्ग हो। इरानले यस जलमार्ग प्रयोग गर्ने तेलवाहक ट्याङ्कर र अन्य पानीजहाजहरूमाथि आक्रमण गर्दै आएको छ, जसले विश्वव्यापी तेल आपूर्तिलाई गम्भीर रूपमा प्रभावित गरेको छ। विशेषगरी, एसियाका लागि यो मार्ग अत्यधिक महत्त्वपूर्ण छ, किनकि गत वर्ष ‘स्ट्रेट अफ होर्मुज’ बाट ओसारिएको झन्डै ९० प्रतिशत तेल र ग्यासको गन्तव्य एसिया नै थियो। एसिया सर्वाधिक तेल आयात गर्ने क्षेत्र भएकाले यस अवरोधको प्रभाव ठूलो हुने निश्चित छ।
श्रीलङ्काले मात्र नभई एसियाका अन्य देशहरूले पनि तेल र ग्यास बचत गर्न विभिन्न खालका उपायहरू अवलम्बन गरिरहेका छन्। थाइल्यान्डमा सरकारले सर्वसाधारणलाई सूटका सट्टा छोटा बाहुला भएका टी-शर्ट लगाउन र एअर कन्डिशनिङको प्रयोग कम गर्न आह्वान गरेको छ। म्यान्मारमा निजी सवारीसाधनहरू लाइसन्स प्लेटमा अङ्कित नम्बरका आधारमा दिन बिराएर गुड्न पाउने नियम लागु गरिएको छ, जसले सडकमा सवारीसाधनको चाप र इन्धन खपत घटाउन मद्दत पुर्याउँछ।
बाङ्ग्लादेशमा इन्धन सङ्कट र आर्थिक दबाबका कारण विश्वविद्यालयहरूमा रमजानको बिदा दिइएको छ भने देशभरि निश्चित समय बिजुली काट्न थालिएको छ। फिलिपिन्समा केही सरकारी कार्यालयहरूले कर्मचारीहरूलाई सातामा कम्तीमा एक दिन घरबाटै काम गर्न भनेका छन्। राष्ट्रपति फेर्डिनान्ड मार्कोस जूनिअरले सार्वजनिक क्षेत्रमा अनावश्यक यात्रा गर्न रोक लगाएका छन्। साथै, उनले तेलको मूल्यमा भएको चर्को वृद्धिले प्रभावित ट्राइसाइकल चालक, किसान र माझीहरूलाई नगद सहयोग गर्ने घोषणा गरेका छन्। भियतनाममा पनि इन्धन बचत गर्न मानिसहरूलाई सकेसम्म घरमै बस्न आग्रह गरिएको छ। सरकारले नागरिकहरूलाई “साइकल चढ्न, ‘कारपूल’ गर्न, सार्वजनिक सवारीसाधन प्रयोग गर्न र अनावश्यक रूपमा निजी सवारीसाधन प्रयोग नगर्न” आह्वान गरेको छ।
श्रीलङ्कामा इन्धन सङ्कटको सामना गर्न अपनाइएका थप उपायहरूमध्ये बुधवारको सार्वजनिक बिदा सबै शैक्षिक संस्थाहरूमा पनि लागु हुनेछ। यद्यपि, स्वास्थ्य सेवा र अध्यागमन कार्यालयजस्ता अत्यावश्यक सेवा प्रदान गर्ने सरकारी निकायहरूमा भने यो नियम लागु नहुने अधिकारीहरूले स्पष्ट पारेका छन्। अधिकारीहरूका अनुसार, लगातार तीन दिन सरकारी कार्यालयहरू बन्द नहोऊन् भनेर शुक्रवारको सट्टा बुधवार बिदा दिने निर्णय गरिएको हो।
इन्धनको खपत घटाउनका लागि सवारीसाधनहरूले अब कोटाका आधारमा तेल किन्न पाउने छन्। यसका लागि नागरिकहरूले पासका लागि नाम दर्ता गर्नुपर्नेछ। निजी कारका लागि १५ लिटर र मोटरसाइकलका लागि पाँच लिटरको कोटा निर्धारण गरिएको छ। यो कोटा निकै कम भएको भन्दै सर्वसाधारणबाट गुनासो आउन थालेको छ। स्मरण रहोस्, सन् २०२२ मा देशमा गम्भीर आर्थिक सङ्कट उत्पन्न भएका बेला पनि श्रीलङ्कामा पहिलो पटक यस्तै कोटा प्रणाली लागु गरिएको थियो।
अमेरिका र इजरायलले गत महिना इरानमा आक्रमण गर्न थालेयता विश्वबजारमा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य अझ बढेको छ। यसले विश्वव्यापी अर्थतन्त्रमा थप चुनौतीहरू थपिदिएको छ र विशेषगरी इन्धन आयातमा निर्भर विकासोन्मुख देशहरूलाई ठूलो दबाबमा पारेको छ। श्रीलङ्काको यो पछिल्लो निर्णय इन्धन सङ्कटलाई न्यूनीकरण गर्ने र भविष्यका अप्रत्याशित चुनौतीहरूका लागि तयारी गर्ने राष्ट्रिय प्रयासको एक हिस्सा हो।
