भारतका प्रख्यात शिक्षाविद् तथा पर्यावरण अभियन्ता सोनम वाङ्चुकले दिल्लीमा हालै हिरासतमा लिइएका विभिन्न वर्गका व्यक्तिहरूको तत्काल रिहाइको माग गर्दै भारत सरकारलाई कडा चेतावनी दिएका छन्। उनले आगामी २४ घण्टाभित्र पक्राउ परेकाहरूलाई रिहा नगरिए आफू देशव्यापी शान्तिपूर्ण प्रदर्शनमा उत्रन बाध्य हुने घोषणा गरेका हुन्। वाङ्चुकले यो गम्भीर माग शनिबार इन्स्टाग्राममार्फत एक भिडियो सन्देश जारी गर्दै सार्वजनिक गरेका हुन्, जसले भारतको लोकतान्त्रिक प्रक्रियामाथि नै प्रश्न उठाएको छ।
आफ्नो भिडियो वक्तव्यमा वाङ्चुकले दिल्ली फर्किएलगत्तै राजधानीमा ठूलो संख्यामा मानिसहरूलाई पक्राउ गरिएको जानकारी पाएको उल्लेख गरेका छन्। उनले पक्राउ पर्नेहरूमा विद्यार्थी नेता, युवा अभियन्ता, प्रतिष्ठित वकिल, पत्रकार र लोकतान्त्रिक प्रणालीका प्रतिनिधि सांसदसमेत रहेकोमा गम्भीर चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। उनको भनाइअनुसार, “पक्राउ पर्नेमा विद्यार्थी नेता, युवा नेता, वकिल, पत्रकार र सांसदसमेत छन्।” यी गिरफ्तारीहरूले लोकतान्त्रिक अधिकारको हनन भएको र अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतामाथि अंकुश लगाइएको उनको ठहर छ।
वाङ्चुकले थपेका छन् कि विगतसम्म आफू विश्वको सबैभन्दा ठूलो लोकतन्त्रमा शान्तिपूर्ण प्रदर्शनको अधिकार सुरक्षित रहनेछ भन्ने विश्वासमा थिए। तर, पछिल्ला घटनाक्रम र गिरफ्तारीहरूले देशभर अघोषित आपत्कालको स्थिति सिर्जना भएको आभास गराएको उनको भनाइ छ। “हिजोसम्म विश्वकै सबैभन्दा ठूलो लोकतन्त्रमा शान्तिपूर्ण प्रदर्शन गर्न अनुमति दिइनेछ भन्ने लागेको थियो। तर अहिले देशभर अघोषित आपत्काल लागू भएजस्तो देखिन थालेको छ,” उनले भिडियो सन्देशमा भनेका छन्। यो अभिव्यक्तिले नागरिक समाज र सरकारबीच बढ्दो तनावलाई इंगित गर्दछ।
यदि सरकारले आगामी २४ घण्टाभित्र सबै पक्राउ परेका व्यक्तिहरूलाई विना शर्त रिहा नगरे, आफू देशव्यापी शान्तिपूर्ण प्रदर्शनका लागि बाध्य हुने वाङ्चुकले दृढतापूर्वक चेतावनी दिएका छन्। उनले आफ्नो विरोधका माध्यमहरूमा धर्ना, आमरण अनशन वा जनचेतना जगाउने पदयात्रा जस्ता शान्तिपूर्ण तर शक्तिशाली तरिकाहरू समावेश हुन सक्ने स्पष्ट पारेका छन्। यी प्रदर्शनहरू भारतको राजधानी दिल्ली वा लद्दाखको लेहमध्ये कुनै पनि महत्वपूर्ण स्थानमा हुन सक्ने सम्भावना रहेको उनले संकेत गरेका छन्, जसले उनको आन्दोलनको पहुँच र प्रभाव दुवैलाई विस्तार गर्ने सम्भावना बोकेको छ।
सोनम वाङ्चुक भारतमा, विशेषगरी लद्दाख क्षेत्रमा, शिक्षा र पर्यावरण संरक्षणको क्षेत्रमा उनको अग्रणी कार्यका लागि प्रख्यात छन्। उनको प्रेरणादायी जीवन र कार्यले धेरैलाई प्रभावित पारेको छ, जसमा सन् २००९ को चर्चित हिन्दी फिल्म ‘थ्री इडियट्स’ का मुख्य पात्र र्यान्चोको चरित्र पनि आधारित रहेको मानिन्छ। पछिल्लो समय उनी लद्दाखलाई संविधानको छैटौं अनुसूचीअन्तर्गत विशेष राज्यको दर्जा दिनुपर्ने र यसको पर्यावरण तथा आदिवासी संस्कृतिलाई संरक्षण गर्नुपर्ने माग राख्दै धेरै पटक अनशन र पदयात्रामा सहभागी भइसकेका छन्। उनको यो आह्वानले देशका विभिन्न भागमा नागरिक स्वतन्त्रता र लोकतान्त्रिक अधिकारका लागि आवाज उठाउने अभियानमा नयाँ ऊर्जा थप्न सक्ने आकलन गरिएको छ।
वाङ्चुकको यो पछिल्लो चेतावनीले भारत सरकारमाथि पक्राउ परेका व्यक्तिहरूको रिहाइ र शान्तिपूर्ण विरोध प्रदर्शनको अधिकारको सम्मान गर्न थप दबाब सिर्जना गरेको छ। उनको यो कदमले देशभरका नागरिक समाजका अगुवाहरू र अधिकारकर्मीहरूलाई थप आन्दोलनका लागि प्रेरित गर्न सक्ने देखिएको छ। अबको २४ घण्टाभित्र सरकारको प्रतिक्रिया र वाङ्चुकको भावी रणनीतिमाथि सबैको ध्यान केन्द्रित भएको छ।
