प्रसिद्ध भारतीय अभिनेत्री शबाना आजमीले काठमाडौंमा आयोजित एक अन्तरसंवाद कार्यक्रममा आफ्नो लामो र सफल फिल्मी यात्रा, सामाजिक समानताप्रतिको दृष्टिकोण, कलाकारको सामाजिक उत्तरदायित्व र व्यक्तिगत जीवनका विविध पाटोबारे गहिरो विवेचना गरेकी छन्। काठमाडौं महानगरपालिकाले आयोजना गरेको फिल्म महोत्सवमा सहभागी हुन नेपाल आएकी आजमीले शनिबार नेपाली अभिनेत्री स्वस्तिमा खड्कासँग भृकुटीमण्डपस्थित नेपाल पर्यटन बोर्डको सभाहलमा विशेष अन्तरक्रिया गरेकी हुन्।
नेपालको पटक–पटकको भ्रमण स्मरण गर्दै शबाना आजमीले यसपटक आफ्ना व्यावसायिक तथा व्यक्तिगत अनुभवहरू प्रस्तुत गरिन्। उनले उपस्थित दर्शक तथा सञ्चारकर्मीका विभिन्न जिज्ञासाहरूलाई समेत सन्तुष्ट पार्ने प्रयास गरिन्। फरक देश र पुस्ताका भए पनि आजमी र खड्काको फिल्मी यात्रामा व्यावसायिक र कलात्मक दुवै धारका चलचित्रमा काम गरेको अनुभवले उनीहरूको सोच र कलाकारिताप्रतिको दृष्टिकोणमा समानता झल्काएको थियो।
आफूले अभिनय गरेका अधिकांश चलचित्रहरू सामाजिक चेतनासँग जोडिएका र ती चलचित्रले समाज तथा दर्शकमा गहिरो प्रभाव पार्न सकेकोमा शबाना आजमीले सन्तोष व्यक्त गरिन्। उनका अनुसार एक कलाकारले आफ्नो जीवनमा यस्तो मोडको सामना गर्नुपर्छ, जहाँ शोषण, दमन र मानवअधिकारजस्ता गम्भीर सामाजिक मुद्दाहरूमा आवाज उठाउनु अनिवार्य हुन्छ। यस्तो अवस्थामा अभिनेत्रीले आफ्ना पात्र र अभिनयमार्फत सशक्त सन्देश प्रवाह गर्न सक्नुपर्ने उनको भनाइ थियो।
आफ्नो अनुभव सुनाउँदै उनले भनिन्, ‘समयसँगै एक कलाकारको जीवनमा यस्तो मोड आउँछ, जहाँ तपाईंले अभिनय मात्र गरेर पुग्दैन। शोषण, दमन र मानवअधिकारजस्ता गम्भीर मुद्दामा चुप लागेर बस्न सकिँदैन। त्यस्तो समयमा आफ्नो पात्रमार्फत आफ्नो धारणा व्यक्त गर्नैपर्छ।’ उनले कलाकारिता केवल मनोरञ्जनको माध्यम मात्र नभई सामाजिक परिवर्तनको शक्तिशाली हतियार पनि रहेकोमा जोड दिइन्।
कलात्मक र व्यावसायिक दुवै धारका चलचित्रमा सफल अभिनय गरेर आफ्नो फिल्म यात्रालाई सन्तुलित बनाउन सकेकोमा शबानाले गर्व व्यक्त गरिन्। सन् १९७४ मा आफ्नो पहिलो चलचित्र ‘अंकुर’ बाटै राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार जितेर करिअरको सुरुआत गरेकी उनले त्यसबेला कलात्मक चलचित्रमा अभिनय गर्ने अभिनेत्रीले व्यावसायिक चलचित्रमा काम गर्न नसक्ने भन्ने गलत धारणा समाजमा रहेको स्मरण गरिन्। तर, आफूले दुवै धारका चलचित्रमा सफलतापूर्वक काम गरेर यस धारणालाई गलत साबित गर्दै एक फरक पहिचान बनाउन सकेको उनको तर्क थियो।
‘व्यावसायिक चलचित्रहरूले मलाई आर्थिक रूपमा बलियो बनाउँदा कलात्मक चलचित्रहरूले आत्मिक सन्तुष्टि दिए,’ उनले स्पष्ट पारिन्। यो भनाइले उनको अभिनय छनोटको गहिराइ र उद्देश्यलाई प्रस्ट पार्छ।
फिल्म यात्रासँगै आजमीले आफ्नो व्यक्तिगत जीवन र प्रसिद्ध गीतकार, पटकथाकार तथा कवि जावेद अख्तरसँगको प्रेम सम्बन्धका प्रसंगहरू पनि साझा गरिन्। अन्तरसंवादका क्रममा स्वस्तिमा खड्काले आजमीलाई दाम्पत्य सम्बन्धमा एकअर्काको स्वतन्त्रता र व्यक्तिगत अस्तित्व कायम राख्ने विषयमा जिज्ञासा राखेकी थिइन्। स्वस्तिमाको प्रश्न थियो, ‘हजुरहरू दुई जनाले एकअर्कालाई कसरी ठाउँ दिनुहुन्छ र आफ्नो अस्तित्व कसरी जोगाउनुहुन्छ ?’
यसको जवाफमा शबानाले आफ्नो सम्बन्धको सबैभन्दा बलियो आधार मित्रता भएको बताइन्। ‘हाम्रो सम्बन्धको सबैभन्दा बलियो पक्ष मित्रता हो। उहाँ मेरा सबैभन्दा मिल्ने साथी हुनुहुन्छ र म उहाँकी मिल्ने साथी हुँ। जब तपाईं कसैको साथी बन्नुहुन्छ, त्यहाँ एकअर्कालाई आवश्यक व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र ठाउँ आफैँ प्राप्त हुन्छ,’ उनले भनिन्। यसले अख्तरसँगको उनको सम्बन्धको गहिराइ र परिपक्वतालाई झल्काउँछ।
कार्यक्रममा स्वस्तिमा खड्काले आजमीको पहिलो चलचित्र ‘अंकुर’ देखि पछिल्लो पटक रिलिज भएको ‘रकी और रानी की प्रेम कहानी’ सम्मको फिल्म यात्राका विभिन्न प्रसंगहरूलाई रोचक ढङ्गले कोट्याएकी थिइन्। यस अन्तरसंवादले शबाना आजमीको अभिनय यात्रा, सामाजिक दृष्टिकोण र व्यक्तिगत सम्बन्धका गहिरा अनुभवहरूलाई नेपाली दर्शकमाझ पुर्याउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।
