मुगु । जातीय विभेद तथा सामाजिक कुरीति अन्त्य गर्दै समतामूलक समाज निर्माणका लागि मुगुको छायानाथ रारा नगरपालिकाले एक अनुकरणीय पहल गरेको छ । नगरपालिकाले अन्तरजातीय विवाहलाई प्रोत्साहन गर्ने उद्देश्यले दुई जोडीलाई जनही एक लाख रुपियाँ नगद पुरस्कार प्रदान गरेको छ । यो कदम समाजमा व्याप्त जातीय छुवाछुत र असमानता न्यूनीकरण गर्ने दिशामा महत्त्वपूर्ण मानिएको छ ।
गत बिहीबार नगरपालिकाले आयोजना गरेको एक विशेष समारोहमा पुरस्कार प्राप्त गर्ने दम्पतीहरूलाई जनही एक लाख रुपियाँका दरले चेक हस्तान्तरण गरिएको हो । यो प्रोत्साहन कार्यक्रमले अन्तरजातीय विवाह गर्ने जोडीहरूलाई सामाजिक र आर्थिक रूपमा सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
छायानाथ रारा नगरपालिकाका नगरप्रमुख विष्णुकुमार भामका अनुसार, पुरस्कार प्राप्त गर्ने जोडीहरूमा नगरपालिका–१३, थार्प गाउँका विक्रम नेपाली र पवित्रा चौलागाईं तथा नगरपालिका–१०, झाकोट गाउँका मानसिंह नेपाली र सरिता सेजुवाल हुनुहुन्छ । नगरप्रमुख भामले नगरपालिकाको दलितसम्बन्धी कार्यविधि, २०८०/८१ बमोजिम अन्तरजातीय विवाह गर्ने जोडीलाई प्रोत्साहनस्वरूप उक्त रकम प्रदान गरिएको जानकारी दिनुभयो । उहाँका अनुसार, नगरपालिकाले आर्थिक वर्ष २०८०/८१ बाट नै यस्तो कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ, जसले समाजमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउने लक्ष्य राखेको छ ।
नगरपालिकाको तथ्याङ्कअनुसार, यो कार्यक्रम सुरु भएदेखि हालसम्म चार जोडीले अन्तरजातीय विवाह गरी प्रोत्साहन रकम प्राप्त गरिसकेका छन् । यो सङ्ख्याले समाजमा बिस्तारै भए पनि सकारात्मक परिवर्तनको सङ्केत देखाएको छ । नेपाली समाजमा जातीय विभेदको लामो र जटिल इतिहास रहेको छ । विशेषगरी दूरदराजका क्षेत्रहरूमा जातीय छुवाछुत र विभेद अझै पनि गहिरो गरी जरो गाडेर बसेको पाइन्छ । यस्तो अवस्थामा स्थानीय सरकारद्वारा गरिएको यो पहलले जातीय विभेद अन्त्य गर्न र सामाजिक सद्भाव बढाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने विश्वास लिइएको छ ।
पुरस्कार प्राप्त गर्ने नगरपालिका–१३, थार्प गाउँका विक्रम नेपालीले पछिल्लो समय समाजमा अन्तरजातीय विवाहप्रतिको बुझाइमा सकारात्मक परिवर्तन आएको अनुभव सुनाउनुभयो । उहाँले चौलागाईं समुदायकी पवित्रासँग विवाह गर्दा आफ्नो परिवार र पवित्राको माइती पक्षबाट समेत सहजै स्वीकार गरिएको जानकारी दिनुभयो । यो अनुभवले समाजमा परम्परागत सोचमा परिवर्तन आउँदै गरेको पुष्टि गर्छ । उहाँकी श्रीमती पवित्रा चौलागाईंले पनि चाडपर्व तथा अन्य अवसरमा माइतीघर जाँदा कुनै किसिमको असहजता अनुभव नगरिएको बताउनुभयो, जुन सामाजिक स्वीकार्यताको एक महत्त्वपूर्ण सूचक हो ।
अन्तरजातीय विवाह गर्ने दम्पतीलाई प्रोत्साहनस्वरूप रकम उपलब्ध गराउने यो कार्यक्रमले समाजमा विद्यमान जातीय विभेद, छुवाछुत तथा सामाजिक असमानता न्यूनीकरण गर्न निर्णायक सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ । यसले अन्तरजातीय विवाहलाई सामाजिक रूपमा स्वीकार्य बनाउनुका साथै समानता, सामाजिक न्याय र सद्भाव प्रवर्द्धन गर्न मद्दत पुग्ने विश्वास नगरपालिकाले लिएको छ । यो कार्यक्रमले अन्य स्थानीय तहहरूलाई पनि यस्तै किसिमका प्रोत्साहन कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्न प्रेरणा प्रदान गर्नेछ, जसले अन्ततः एक विभेदमुक्त र समावेशी नेपाली समाज निर्माणमा टेवा पुग्नेछ ।
