भोटेकोशी-त्रिशूली बाढीको कहर: महिला व्यवसायीका सपना बगायो, जीविकोपार्जनमा गम्भीर चुनौती
हालै भोटेकोशी र त्यसका सहायक नदीहरूमा आएको विनाशकारी बाढीले सिन्धुपाल्चोक, दोलखा लगायतका जिल्लाहरूमा ठूलो जनधनको क्षति पुर्याएको छ। यस प्राकृतिक प्रकोपले मानवीय क्षतिसँगै स्थानीय व्यापार व्यवसायलाई पनि नराम्ररी प्रभावित पारेको छ। बाढीले ठूला र साना दुवैखाले व्यवसायमा उत्तिकै असर पुर्याएको भए तापनि, सीमित पुँजी र स्रोतमा आधारित साना व्यापार सञ्चालन गर्दै आएका महिला उद्यमीहरू सबैभन्दा बढी पीडित बनेका छन्। उनीहरूले आफूले गरेको लगानी र पसलका सामान सबै बाढीले बगाएको भन्दै गहिरो पीडा व्यक्त गरेका छन्।
ग्रामीण तथा अर्ध-शहरी क्षेत्रमा धेरै महिलाहरूले किराना पसल, तरकारी तथा फलफूल बिक्री केन्द्र, हस्तकलाका सामग्री, सिलाइ-बुनाइका पसल, चिया नास्ता पसल तथा साना रेस्टुरेन्टहरू सञ्चालन गर्दै आएका थिए। यी व्यवसायहरू उनीहरूको परिवारको जीविकोपार्जनको मुख्य आधार थिए। कतिपय महिलाले त घरखेत धितो राखेर वा सहकारीबाट ऋण लिएर आफ्नो व्यवसाय सुरु गरेका थिए, जसलाई आत्मनिर्भर बन्ने र परिवारलाई आर्थिक टेवा पुर्याउने माध्यमको रूपमा हेरिएको थियो। तर, बाढीको एकैछिनको वितण्डाले उनीहरूको वर्षौंको मेहनत, लगानी र सपनामाथि पानी फेरिदिएको छ। पसलका संरचना, भण्डारण गरिएका सामग्री र नगद समेत बाढीले बगाउँदा उनीहरू पूर्णतः निस्सहाय बनेका छन्।
पीडित महिला व्यवसायीहरूका अनुसार, उनीहरूले लगानी गरेको पुँजी र सामग्रीको क्षतिले तत्काल व्यवसाय पुनः सुरु गर्न असम्भव भएको छ। अधिकांशसँग वैकल्पिक स्रोत वा बीमाको सुविधा छैन, जसले गर्दा उनीहरूको आर्थिक अवस्था झनै नाजुक बनेको छ। बाढीले बगाएको पसल र सामानको शोकमाथि ऋण तिर्ने र परिवार पाल्ने थप चिन्ताले उनीहरूलाई पिरोलेको छ। यसले महिला सशक्तिकरणका लागि गरिएका प्रयासहरूमा गम्भीर धक्का पुगेको छ भने, स्थानीय अर्थतन्त्रमा समेत नकारात्मक असर पर्ने देखिएको छ। कतिपयको घर समेत बाढीले क्षति पुर्याएका कारण व्यवसाय र बसाइको दुवै समस्या एकसाथ झेल्नुपरेको छ।
यस्तो विषम परिस्थितिमा प्रभावित महिला व्यवसायीहरूले सरकारबाट तत्काल राहत र दीर्घकालीन पुनर्स्थापनाको अपेक्षा गरेका छन्। उनीहरूको प्रश्न छ, सरकारले यस्ता प्राकृतिक विपत्तिबाट पीडित साना व्यवसायी र विशेषगरी महिला उद्यमीहरूका लागि कस्तो राहतको व्यवस्था गरेको छ? पीडितहरूले तत्कालका लागि खाद्यान्न, अस्थायी बसोबासको व्यवस्था, मानसिक स्वास्थ्य परामर्श र व्यवसाय पुनः सञ्चालनका लागि सहुलियतपूर्ण ऋणको माग गरेका छन्। साथै, सरकारले क्षतिको यकिन मूल्यांकन गरी उचित क्षतिपूर्ति र व्यवसाय पुनरुत्थानका लागि आवश्यक सीप विकास तालिम तथा बजार पहुँचको सुनिश्चितता गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्। स्थानीय प्रशासन र विभिन्न गैरसरकारी संस्थाहरूबाट केही प्रारम्भिक सहयोग पुगे पनि त्यो दीर्घकालीन समाधानका लागि पर्याप्त नभएको पीडितहरूको भनाइ छ।
भोटेकोशी-त्रिशूली बाढीले महिला व्यवसायीहरूमा पारेको गम्भीर असरबाट उनीहरूलाई बाहिर निकाल्न विशेष र संवेदनशील सहयोगको खाँचो छ। उनीहरूको आर्थिक पुनरुत्थानले मात्र स्थानीय अर्थतन्त्रलाई गतिशील बनाउन मद्दत पुग्नेछ। सरकारले महिला उद्यमीहरूलाई प्राथमिकतामा राखेर तत्काल राहत, पुनर्स्थापनाका नीति तथा कार्यक्रमहरू बनाई प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ। अन्यथा, यो क्षतिले उनीहरूको मात्र नभई समग्र समाजको आर्थिक र सामाजिक संरचनामा दूरगामी नकारात्मक असर पार्नेछ।
