रसुवा जिल्लामा अवस्थित ‘लेक टू’ नामक हिमतालमा पानी जम्मा हुने क्रम निरन्तर जारी रहेको नेपाली अधिकारीहरूले पुष्टि गरेका छन्। चीनको जलस्रोत मन्त्रालयले उपलब्ध गराएको तथ्याङ्कलाई उद्धृत गर्दै नेपाली अधिकारीहरूले यो हिमतालमा हालसम्म अनुमानित छ लाख ५० हजार घनमिटर पानी सङ्कलन भइसकेको जानकारी दिएका छन्। बाढी पूर्वानुमान महाशाखाका प्रमुख तथा वरिष्ठ जलविज्ञानविज्ञ विनोद पराजुलीले ताल भरिने अवस्थामा पुगेकाले जुनसुकै बेला फुट्न सक्ने उच्च जोखिम रहेको औँल्याएका छन्। यसबाट विशेषगरी जलविद्युत् आयोजनाका सुरुङमा कार्यरत उद्धारकर्मीहरूलाई थप सतर्क रहन आग्रह गरिएको छ। विज्ञहरूका अनुसार, यो हिमताल पूर्ण रूपमा भरिएर फुट्न कति समय लाग्छ भन्नेबारे यकिन अनुमान गर्न हालसम्म कठिन देखिएको छ।
हिमतालको भौगोलिक अवस्थिति र विशिष्टता
वरिष्ठ जलविज्ञानविज्ञ पराजुलीका अनुसार, ‘लेक टू’ हिमताल पूर्ण रूपमा नेपाली भूभागमा अवस्थित छ। यो रसुवाको तेन्जिङ भन्ने स्थानको ठिक उल्टोपट्टि, अर्थात् लाङ्टाङ-लेरुङ हिमालको पश्चिमपट्टिको भिरालोमा पर्दछ। करिब ४,००० मिटरको उच्च भूभागमा रहेको यो गोलो आकारको हिमताल तीनतिरबाट अग्ला चट्टानले घेरिएको र एकपट्टि सामान्य खुला क्षेत्र रहेको देखिन्छ। यसको कुल क्षेत्रफल ०.३ वर्गकिलोमिटर अनुमान गरिएको छ। यद्यपि, तालको गहिराइ यकिन गर्न कठिन रहे पनि पानीको अनुमानित आयतनका आधारमा यसको गहिराइ १० मिटर आसपास हुन सक्ने पराजुलीको आकलन छ। केही दिनअघि आइतवार नेपाल-चीन सीमा क्षेत्रमा फुटेको ‘लेक वन’ हिमतालको तुलनामा ‘लेक टू’ करिब तीन गुणा सानो रहेको उनले स्पष्ट पारे। अघिल्लो हिमपहिरो गएको क्षेत्रभन्दा तल र खोलाभन्दा निकै माथि रहेकाले यसमा हिमनदीको पग्लिएको पानी बिस्तारै जम्मा भइरहेको अवस्था छ, जसले तत्कालै तीव्र बहावको जोखिमलाई केही हदसम्म कम गरेको छ।
सम्भावित प्रभाव र पूर्वसावधानी
भदौ १० गतेको बाढीमा २०० लाख घनमिटर पानी नेपालतर्फ आएको मापन गरिएको थियो। त्यसको तुलनामा ‘लेक टू’ हिमतालको पानीको आयतन हाल ज्यादै कम रहे पनि यसको जोखिमलाई नजरअन्दाज गर्न नमिल्ने महाशाखा प्रमुख पराजुली बताउँछन्। तल्लो क्षेत्रमा निरन्तर खसिराखेका सानातिना पहिरो र नदी क्षेत्रमा थुप्रिएका ठूलो मात्राका लेदो तथा गेग्र्यानका कारण यो ताल फुटेमा ती सबै सामग्रीसहितको ठूलो बहाव सिर्जना हुन सक्छ। यसले गर्दा विशेषगरी जलविद्युत् आयोजनाका सुरुङ क्षेत्रमा खटिएका सुरक्षाकर्मी र तल्लो क्षेत्रमा मृतक तथा बेपत्ताको खोजीमा संलग्न सुरक्षाकर्मीहरूका लागि थप सतर्कता अपनाउनु अपरिहार्य रहेको उनले जोड दिए। यद्यपि, यो हिमताल फुटेमा भदौ १० गतेको बाढीले प्रभावित क्षेत्रभन्दा बाहिर ठूलो र व्यापक असर पुर्याउने सम्भावना भने हालसम्म नदेखिएको अधिकारीहरूले उल्लेख गरेका छन्।
पराजुलीका अनुसार, सामान्यतया हिमतालहरूमा पानीको चाप बढ्दै जाँदा र पूर्ण क्षमतामा भरिँदा फुट्ने जोखिम उच्च हुन्छ। चुहावटको समस्याले गर्दा कतिपय हिमतालहरू भरिएको १-२ दिनभित्रै फुट्ने गरेका उदाहरणहरू छन्। यसको ताजा उदाहरणका रूपमा, केही दिनअघि भरिएको ‘लेक वन’ २४ घण्टाभित्रै फुटेको थियो। ‘लेक टू’ पनि भरिने क्रममा रहेकाले यसको फुट्ने जोखिम कायम रहेको पराजुलीले स्पष्ट पारे। भदौ १० गते हिमपहिरो खसेको स्थानदेखि १.४ किलोमिटर तल्लो भेगसम्म कैयौँ पहिरोहरू रेकर्ड गरिएका छन्। ‘हाल ड्यामिङ भएको र फुट्ने जोखिम अवस्थामा भएको ‘लेक टू’ मात्रै हो, जुन पछिल्लो समय बनेको हो। यसका अतिरिक्त, कुनै पनि बेला थप पहिरो जान सक्ने र त्यसले क्रमगत रूपमा प्रभाव पार्न सक्ने जोखिम पनि कायमै रहेको’ उनले सचेत गराए। स्थानीय प्रशासन र सम्बन्धित निकायहरूले यस हिमतालको अवस्थामाथि सूक्ष्म निगरानी राख्दै आवश्यक पूर्वतयारी गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।
