दाङ जिल्लास्थित टरिगाउँ विमानस्थल (तुलसीपुर) मा नेपाल आयल निगमले स्थापना गरेको इन्धन डिपो नियमित हवाई सेवा सञ्चालन नहुँदा गम्भीर सञ्चालन सङ्कटमा परेको छ। विमानस्थललाई आवश्यक हवाई इन्धन उपलब्ध गराउने उद्देश्यले ठूलो लगानीमा स्थापित यो डिपोले अपेक्षित व्यापार हासिल गर्न नसक्दा यसको आर्थिक व्यवहार्यतामाथि प्रश्नचिन्ह खडा भएको हो। लामो समयदेखि विमानस्थलको उडान तालिका अनिश्चित र अनियमित बन्दै जाँदा डिपोको अस्तित्व नै जोखिममा परेको स्थानीय सरोकारवालाहरूले बताएका छन्।
नेपाल आयल निगम, टरिगाउँ डिपोका लेखा अधिकृत कैलाश देवकोटाले उपलब्ध गराएको तथ्याङ्क अनुसार, इन्धन बिक्रीको अवस्था चिन्ताजनक रहेको छ। गत वैशाख महिनामा मात्र एक हजार लिटर इन्धन बिक्री भएको थियो भने जेठमा ६६० लिटरमा झरेको थियो। हालसालै असार महिनामा भने ८३४ लिटर इन्धन बिक्री भएको छ। यी मासिक बिक्री तथ्याङ्कले नियमित उडानको अभावमा डिपोको दैनिक सञ्चालन खर्च धान्न पनि कठिन भइरहेको स्पष्ट पार्छ।
आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा इन्धन बिक्री १७ हजार ९०९ लिटर रहेकोमा चालु आर्थिक वर्षमा यो बढेर ३४ हजार ३४ लिटर पुगेको छ। यद्यपि, यो तथ्याङ्क हेर्दा केही सकारात्मक देखिए पनि मासिक बिक्रीदर भने औसत दुई हजार ८४६ लिटर मात्र रहेको देवकोटाले जानकारी दिए। यो बिक्री दर इन्धन डिपोको सञ्चालन लागत, कर्मचारीको तलब र मर्मतसम्भार खर्चका लागि पर्याप्त नभएको बताइएको छ। एक लिटर इन्धनको मूल्य हाल २६९ रुपैयाँ रहेको सन्दर्भमा न्यून बिक्रीले डिपोको आम्दानीमा ठूलो असर पुर्याएको छ।
लेखा अधिकृत देवकोटाका अनुसार, विमानस्थलमा सातामा चार दिन हवाई जहाज आउने भनिए पनि व्यवहारमा यो तालिका कहिल्यै पालना हुन सकेको छैन। प्रायः दुई दिन मात्र उडान हुने, कतिपय सातामा त एउटा पनि उडान नहुने समस्याले गर्दा डिपोले इन्धनको स्टक व्यवस्थापन र बिक्री योजना बनाउन नसकेको गुनासो उनले पोखे। नियमित उडान भएमा इन्धन बिक्री दर बढ्ने र डिपोको आम्दानी पनि वृद्धि हुने उनको भनाइ छ। तर, हालको अवस्थामा डिपोको लगानी निरन्तर घाटामा गइरहेको देखिन्छ।
टरिगाउँ विमानस्थलको यो सङ्कट इन्धन डिपोमा मात्र सीमित छैन। यसले दाङसहित समग्र लुम्बिनी प्रदेशको हवाई पहुँच र पर्यटन विकासमा समेत बाधा पुर्याएको छ। नियमित उडानको अभावले यात्रुहरूलाई लामो तथा जोखिमपूर्ण सडक यात्रा गर्न बाध्य बनाएको छ भने यस क्षेत्रमा लगानी गर्न चाहने व्यवसायी र पर्यटकहरूलाई पनि निरुत्साहित गरेको छ। विमानस्थलको नियमित सञ्चालनले यस क्षेत्रको आर्थिक गतिविधिमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने, रोजगारी सिर्जना गर्ने र समग्र जीवनस्तर उकास्ने ठूलो सम्भावना रहेको छ।
विमान कम्पनीहरूले यात्रु अभाव, प्राविधिक कठिनाइ, र विमानस्थलको छोटो धावनमार्ग जस्ता कारण देखाउँदै नियमित उडान गर्न आनाकानी गर्दै आएका छन्। यस अवस्थामा नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरण, स्थानीय तथा प्रदेश सरकार र विमान कम्पनीहरूबीच समन्वयको अभाव खड्किएको देखिन्छ। इन्धन डिपोलाई आर्थिक रूपमा सक्षम बनाउन र विमानस्थललाई पूर्ण क्षमतामा सञ्चालन गर्नका लागि सरोकारवाला निकायहरूले तत्काल ठोस कदम चाल्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ। विमान कम्पनीहरूलाई प्रोत्साहन गर्ने, भाडा दर समायोजन गर्ने र विमानस्थलको पूर्वाधार सुधार गर्ने जस्ता उपायहरू अपनाउन सकिन्छ।
समग्रमा, दाङको टरिगाउँ विमानस्थलमा स्थापित नेपाल आयल निगमको इन्धन डिपोको सञ्चालन सङ्कटले क्षेत्रीय हवाई सेवाको दिगो विकासमा देखिएका चुनौतीहरूलाई उजागर गरेको छ। सरकारी लगानीलाई खेर जान नदिन र यस क्षेत्रका बासिन्दाको हवाई पहुँचको अधिकार सुनिश्चित गर्न नियमित र भरपर्दो हवाई सेवा अपरिहार्य छ। अन्यथा, करोडौंको लगानीमा निर्मित पूर्वाधारहरू उपयोगविहीन भई थप आर्थिक भार पर्ने जोखिम रहन्छ। यस विषयमा उच्चस्तरीय सरोकार र समाधानका लागि सक्रिय पहलकदमीको आवश्यकता देखिन्छ।
