एन्थ्रोपिकको नयाँ एआई मोडल, क्लाउड मिथोस प्रिभ्युले प्रमुख अपरेटिङ सिस्टम र वेब ब्राउजरका कमजोरीहरू पत्ता लगाउने तथा दुरुपयोग गर्ने असाधारण क्षमताका कारण विश्वभरका नीतिनिर्माताहरूमा गम्भीर चिन्ता बढाएको छ। सैन्य प्रयोगलाई लिएर एन्थ्रोपिकसँग विवादमा रहेको ट्रम्प प्रशासन पनि अहिले महत्त्वपूर्ण सरकारी पूर्वाधारलाई साइबर आक्रमणबाट जोगाउन कम्पनीसँग सहकार्य गर्न इच्छुक देखिएको छ। अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेस्सेन्टले यसलाई चीनमाथि अमेरिकाको एआई अग्रता कायम राख्ने माध्यमका रूपमा देखे पनि, प्रविधिमा अग्रणी रहनु र राष्ट्रिय सुरक्षा सुनिश्चित गर्नुबीचको भिन्नता बुझ्न आवश्यक छ। मिथोसजस्ता एआई उपकरणहरूले सम्पूर्ण विश्वलाई अझ संवेदनशील बनाउनेछन् र यसले सिर्जना गर्ने जोखिमबाट कुनै पनि देश अछूत रहने छैन।
यसको मूल कारण आक्रमण र प्रतिरक्षाबीचको स्पष्ट असमानता हो, जसलाई हालैको इरानसँगको अमेरिकी युद्धले प्रस्ट पारेको छ। परम्परागत सैन्यशक्तिमा अमेरिका अपराजेय देखिए पनि, इरानले कमजोर प्रतिद्वन्द्वीले पनि गम्भीर आर्थिक धक्का दिन सक्ने प्रमाणित गर्यो। अमेरिकाले विशाल पूर्वाधार जोगाउनुपर्ने चुनौतीबीच इरानले होर्मुज जलडमरुजस्ता प्रमुख कमजोरी पहिचान गर्यो। उक्त जलडमरु नियन्त्रणमा लिएर ऊर्जा तथा अन्य सामग्रीको प्रवाह सीमित गर्दा इरानले विश्व अर्थतन्त्रमा अवरोध ल्याउन सफल भयो। सस्तो ड्रोन प्रयोग गरी इरानले आक्रमण गर्दा अमेरिकाले करोडौं डलरका मिसाइलले रोक्नुपर्ने अवस्थाले अस्त्रभण्डारमा क्षति पुर्यायो र विश्वव्यापी ढुवानी तथा बिमा बजारमा अनिश्चितता सिर्जना भयो।
यस्तै प्रकारको असमान गतिशीलता अहिले साइबर सुरक्षामा पनि देखिँदै छ। कुनै ह्याकर वा एआईले केवल एउटा कमजोरी पहिचान गर्नुपर्छ। मिथोसजस्तो शक्तिशाली एआईले पनि हरेक त्रुटि पत्ता लगाउन सक्दैन। एआई क्षमताहरू छिटो फैलिने र प्रतिद्वन्द्वीका कम विकसित मोडलले समेत छुटेका त्रुटिहरू पहिचान गर्न सक्ने हुँदा प्रणालीहरू असुरक्षित रहिरहन्छन्। अर्को असमानता मानवीय पक्ष हो; एआईद्वारा तुरुन्त र ठुलो स्तरमा आक्रमण गर्न सकिए पनि, संस्थागत प्रतिक्रिया सुस्त हुन्छ। कमजोरी समाधानमा भने ठुलो समय, स्रोत, मानवीय निगरानी र स्वीकृति आवश्यक पर्छ, जुन बजेट र सीमित क्षमताले गर्दा महिनौं वा वर्षौं लाग्न सक्छ।
मिथोसको पहुँच केही विश्वसनीय अमेरिकी कम्पनीहरूमा सीमित गरिए पनि, आफ्नै कम्पनीहरूलाई मात्र सुरक्षित गरेर राष्ट्रिय सुरक्षा सुनिश्चित हुन्छ भन्नु अदूरदर्शी सोचाइ हो। इरान युद्धले देखाएको विश्वव्यापी आर्थिक अन्तरनिर्भरताको वास्तविकतालाई बेवास्ता गर्नु बुद्धिमानी होइन। एउटा खास क्षेत्रमा भएको अवरोधले छिट्टै विश्वभर असर पार्छ। उदाहरणका लागि, कुनै ठुलो साइबर आक्रमणले चीनको ऊर्जा प्रणालीलाई पक्षाघात गराएर उत्पादन बन्द गराउँछ भने, यसको प्रभाव कोभिड–१९ लकडाउनजस्तै हुनेछ। विश्वले औषधि र औद्योगिक सामग्री अभाव, मूल्य वृद्धि तथा मुद्रास्फीति महसुस गर्नेछ, जसले राजनीतिक नेतृत्वमा ठुलो दबाब सिर्जना गर्नेछ।
अतः, वैश्विक आर्थिक सुरक्षामा एआईको खतराबारे चिन्ता गर्न हामीले एआईले मानव बुद्धिमत्तालाई उछिनेर ‘सिंगुलारिटी’ को स्थितिमा पुग्नैपर्दैन। त्यो खतरा त यसअघि नै यहाँ छ। मिथोसप्रतिको प्रतिक्रिया विजयको गर्व होइन, कूटनीति हुनुपर्छ। भविष्यमा आर्थिक अवरोधको सम्भावनाले अमेरिका र चीनलाई वार्ताको टेबलमा आउन बलियो प्रेरणा दिनुपर्छ। जब ट्रम्प र चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङ भेट्ने छन्, उनीहरूको अजेन्डाको शीर्षमा यो मुद्दा हुनुपर्छ।
