काठमाडौँ, फागुन २६ गते । यही फागुन २१ गते सम्पन्न प्रतिनिधिसभा सदस्यको निर्वाचनअन्तर्गत समानुपातिक प्रणालीतर्फको मतगणना अन्तिम चरणमा पुगेको छ। निर्वाचन आयोगले बुधबार बिहानसम्म बाँकी रहेका केही क्षेत्रको परिणामसमेत सार्वजनिक गरी समग्र नतिजा घोषणा गर्ने तयारी गरेको छ। यससँगै लामो समयदेखि जारी मतगणना प्रक्रियाले पूर्णता पाउने अपेक्षा गरिएको छ।
निर्वाचन आयोगका सहायक प्रवक्ता कुलबहादुर जिसीले राष्ट्रिय समाचार समिति (रासस) लाई जानकारी दिँदै सङ्खुवासभा, धनुषा निर्वाचन क्षेत्र नं १, गोरखा निर्वाचन क्षेत्र नं. १ र २ लगायतका केही सीमित स्थानमा मात्र समानुपातिक मतको गणना जारी रहेको बताउनुभयो। उहाँका अनुसार यी क्षेत्रमा तीव्र गतिमा मतगणना भइरहेको छ र बुधबार बिहानसम्म सबै क्षेत्रको मत परिणाम सार्वजनिक गर्ने गरी आयोगले आवश्यक तयारी गरेको छ। यसले निर्वाचनको सम्पूर्ण नतिजा घोषणाको मार्गप्रशस्त गर्नेछ।
हालसम्मको तथ्यांकअनुसार समानुपातिकतर्फ एक करोड छ लाख ५९ हजार ८५४ मतगणना सम्पन्न भइसकेको छ। बाँकी रहेका मतहरूको संख्या तुलनात्मक रूपमा कम भएकाले निर्धारित समयमै परिणाम सार्वजनिक गर्न सकिने आयोगको विश्वास छ। प्रत्यक्षतर्फ (पहिलो हुने निर्वाचित हुने प्रणाली) को भने मतगणना यसअघि नै सम्पन्न भई सबै निर्वाचन क्षेत्रका नतिजाहरू सार्वजनिक भइसकेका छन्।
नेपालको संविधानअनुसार प्रतिनिधिसभामा प्रत्यक्षतर्फ १६५ र समानुपातिकतर्फ ११० सदस्य गरी कुल २७५ सदस्य रहने व्यवस्था छ। समानुपातिक प्रणालीले जनसंख्याको अनुपातमा विभिन्न वर्ग, क्षेत्र र लिङ्गका प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। दलहरूले प्राप्त गर्ने कुल समानुपातिक मतका आधारमा उनीहरूको संसदमा हुने प्रतिनिधित्व तय हुन्छ। यस प्रणालीले साना दलहरूलाई पनि संसदमा स्थान प्राप्त गर्ने अवसर दिन्छ र ठूला दलहरूको सिट संख्यालाई थप सन्तुलित बनाउँछ।
समानुपातिकतर्फको अन्तिम नतिजा सार्वजनिक भएपछि निर्वाचन आयोगले दलहरूले प्राप्त गरेको कुल मत र सोही आधारमा प्राप्त गर्ने सिट संख्याको विवरणसहितको प्रतिवेदन राष्ट्रपतिसमक्ष बुझाउनेछ। राष्ट्रपतिले सो प्रतिवेदन प्रमाणीकरण गरेपछि प्रतिनिधिसभा निर्वाचनको सम्पूर्ण प्रक्रिया सम्पन्न हुनेछ। यसपछि मात्र दलहरूले आफ्नो संसदीय दलको नेता चयन गरी नयाँ सरकार गठनका लागि औपचारिक रूपमा दाबी पेस गर्न सक्नेछन्।
यस निर्वाचनको नतिजाले देशको आगामी राजनीतिक दिशा तय गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ। समानुपातिक मतपरिणामले दलहरूको कुल संसदीय शक्तिलाई अन्तिम रूप दिने भएकाले यसको घोषणापछि सरकार गठनका लागि भइरहेका राजनीतिक छलफल र गठबन्धनका प्रयासहरूले थप गति लिने निश्चित छ। निर्वाचन आयोगको यस प्रयासले लोकतान्त्रिक प्रक्रियालाई थप सुदृढ बनाउन मद्दत पुग्ने विश्वास गरिएको छ।
