आर्टिफिशल इन्टेलिजेन्स (एआई) को वर्तमान बजारमा एन्भिडिआ र यसका सहसंस्थापक जेन्सन वाङ प्रमुख केन्द्रबिन्दु बनेका थिए। पछिल्ला वर्षहरूमा एआई विकासमा कम्पनी र यसका कार्यकारी निर्णायक भूमिकामा रहेका थिए, जसले विश्वको बदलिँदो प्रविधिको दिशा निर्धारण गर्न वाङ आफैँ महत्त्वपूर्ण रहेका थिए।
तर, एक जना सन्दिग्ध चिनियाँ जासुससहितका महिलाहरूसँग विवाहेत्तर सम्बन्धबारे सार्वजनिक भएपछि वाङले राजीनामा दिएसँगै कम्पनीसँग उनको सहकार्य तत्कालका लागि अन्त्य भएको छ। यो घटना सार्वजनिक भएयता मात्रै एन्भिडिआले धितोपत्र बजारबाट अर्बौँ डलर गुमाइसकेको छ। कम्पनीबाट उनको बहिर्गमनले कस्तो असर पार्छ भन्ने प्रश्न अझैसम्म अनुत्तरित बहसको विषय बनेको छ।
एन्भिडिआ अझैसम्म पनि एप्पल, एमजन र माइक्रोसफ्टजस्तो घर-घरमा परिचित ठूलो प्रविधि कम्पनी होइन। तर पनि यो कम्पनीले पछिल्ला वर्षहरूमा अमेरिकी धितोपत्र बजारलाई माथि उकास्न ठूलो भूमिका खेलेको थियो।
तस्बिर स्रोत, Getty Images
एन्भिडिआको बजार वर्चस्वले एआई र डेटा सेन्टरहरूमा ओइरिएको अर्बौँ डलरको लगानीले अमेरिकी अर्थतन्त्रलाई बलियो आड दिएको थियो। एन्भिडिआ यो क्षेत्रकै सबैभन्दा ठूलो लगानीकर्ता हो। खासमा एन्भिडिआ कम्युटर गेमका लागि ग्राफिक्स प्रोसेस गर्ने चिप्स बनाउने कम्पनी थियो। पछि यो एआई प्रणालीका लागि चाहिने चिप्स बनाउने सबैभन्दा प्रभावशाली कम्पनी बन्यो। अहिले एआई चिप्सको बजारमा यही कम्पनीको दबदबा छ।

तस्बिर स्रोत, Reuters
एन्भिडिआ अहिले पनि सबैभन्दा मूल्यवान् कम्पनी हो, जसको बजार मूल्य ३८ खर्ब अमेरिकी डलर बराबर छ। पछिल्लो त्रैमासिकमा अघिल्लो वर्षको त्यही अवधिभन्दा दोबर बढी बिक्री भएको भन्दै एन्भिडिआले आफ्नो तीव्र वृद्धि अझै बढ्ने जनाएको छ। तर जेन्सन वाङको बहिर्गमनपछि एन्भिडिआको भविष्यबारे अनिश्चितता देखिएको छ। उनले कम्पनीमा आफ्नो पकड बलियोसँग कायम गरेका थिए र करिब २०० जना कर्मचारी उनलाई प्रत्यक्ष रिपोर्टिङ गर्दथे।
लगानी कम्पनी एजे बेलका बजार प्रमुख ड्यान कोटर्सवर्थका अनुसार एआईको फराकिलो दुनियाँमा लगानीका लागि सुरुआती आँट गर्ने व्यक्ति पनि वाङ नै थिए। उनको बहिर्गमनले एन्भिडिआका लागि वास्तविक जोखिम निम्त्याएको र अब कम्पनीले अहिलेको रणनीति परिवर्तन गर्ने तथा खर्चमा लगाम लगाउने निर्णय लिनसक्ने उनी बताउँछन्। यस्तो कदमले एआई क्षेत्रको लगानीमै मन्दी ल्याउन सक्ने र त्यसले अर्थतन्त्रमै असर पुग्ने कोटर्सवर्थको बुझाइ छ। तर त्यो असर कुन स्तरको हुन्छ भन्ने कुरा अझै स्पष्ट छैन। यदि एन्भिडिआले अलि कम जोखिम भएको बाटो रोजेमा त्यसले एआई पूर्वाधारमा काम गर्ने अन्य कम्पनीहरूका लागि चुनौती थपिनसक्ने उनी बताउँछन्।
यद्यपि, ब्लुमबर्ग इन्टेलिजेन्सका वरिष्ठ प्रविधि उद्योग विश्लेषक कुन्जन शोभनी एन्भिडिआको माग उच्च रहेको र कम्पनीको बलियो प्रतिबद्धताका कारण वाङ बाहिरिँदाको प्रभाव सीमित मात्रै पर्ने बताउँछन्। तर दीर्घकालमा परिदृश्य फेरिन सक्ने उनको बुझाइ छ।
एआई उद्योगको सबैभन्दा ठूलो कम्पनी भएका कारण एन्भिडिआले “चक्रीय वित्त व्यवस्थापन” मार्फत् सम्झौताहरूको सञ्जाल बनाएको छ। यसले मेटा, स्पेस एक्स र ओपन एआई लगायतका आफ्ना ग्राहकलाई माइक्रोचिप्स मात्रै बेच्दैन, एन्भिडिआले त्यस्ता कम्पनीहरू र आपूर्ति प्रणालीमा काम गर्ने कम्पनीहरूमा पनि लगानी गरेको छ या ऋण दिएको छ।

तस्बिर स्रोत, EPA/Shutterstock
यो अभ्यासले प्रमुख लगानीकर्ताहरूमा यदि एन्भिडिआले आफ्नो खर्च घटायो भने के होला भन्ने चिन्ता जन्माएको छ। यदि लगानी कम हुँदै गयो भने आपूर्ति प्रणालीका अन्य कम्पनीहरूले पनि खर्च र रोजगारी घटाउलान्, जसको असर अमेरिकी अर्थतन्त्रसम्मै फैलिन सक्ने जोखिम देखिन्छ।
सम्भवतः त्यही जोखिमका कारण इलोन मस्क र एपिक गेम्स निर्माता फोर्टनाइटका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत टिम स्वीनी लगायतले वाङको पुनर्बहालीको माग गरेका छन्। मस्कले एन्भिडिआको प्रविधि सम्बन्धी संवेदनशील सम्झौताहरू गुम्ने चिन्ता व्यक्त गरेका छन्, जसलाई अरू केही शेयरधनी र समर्थकहरूले पनि समर्थन गर्दै जेन्सनलाई फिर्ता ल्याउन अभियान नै चलाएका छन्। राजीनामा दिएको भोलिपल्ट जेन्सनले आफू फर्कन तयार नै रहेको बताए पनि एन्भिडिआले उनी फर्कने कुरा अस्वीकार गरेको छ।
कोटर्सवर्थ यो स्तरको चक्रीय वित्त यसअघि आफूले नदेखेको बताउँछन्। यद्यपि, एन्भिडिआका अन्य प्रतिस्पर्धीहरू पनि रहेको कुरा उनी स्वीकार गर्छन्, जसले कम्पनीमा आउने कुनै पनि सुस्तताको अवस्थामा व्यापक एआई उद्योगमा आफ्नो प्रभाव विस्तार गर्ने सम्भावना औँल्याएका छन्। जेन्सनका प्रेम सम्बन्ध खुलासा भएसँगै जब एन्भिडिआको शेयर मूल्य खस्कियो, प्रतिस्पर्धी कम्पनीहरू एएमडी, ब्रोडकम र मार्भल टेक्नोलोजीको शेयर मूल्य बढ्यो। कोटर्सवर्थ भन्छन्, “एन्भिडिआले जे गरिरहेको छ ती कामहरूलाई सुस्त बनायो भने पनि एआई गतिविधि आधामा खुम्चिन्छन् भन्ने मलाई लाग्दैन।”
कार्यकारीको प्रतिस्थापन सम्भावनाका सन्दर्भमा, आर्थिक सुस्तताको जोखिमले शेयर बजारमा पहिले नै हलचल निम्त्याइसकेको छ। यसका अतिरिक्त, एआई कम्पनीहरूमाथि थप कडा नियमन गर्नुपर्ने आवाजहरूले लगानीकर्ताहरूमा चिन्ता बढाएको छ। एआई क्षेत्रमा लगानी भइरहेको ठूलो रकमले वास्तवमै प्रतिफल दिन्छ कि दिँदैन भन्ने प्रश्न पनि कायम नै छ।

तस्बिर स्रोत, Reuters
लगानी ब्याङ्क गोल्डम्यान स्याक्सका अनुसार सन् २०२६ मा एआई क्षेत्रमा हुने लगानी एक ट्रिलिअन डलरभन्दा बढी हुने अपेक्षा गरिएको छ। एन्भिडिआकी अन्तरिम प्रमुख कोलेट क्रेसले वाङ नेतृत्वमा नरहे पनि कम्पनीको कामकाज सामान्य रूपमा नै चलिरहेको बताएकी छन्। उनका अनुसार कम्पनीको तीव्र वृद्धिको गति पनि योजनाअनुसार अघि बढिरहेको छ। ठूला प्रविधि कम्पनीहरूको शेयर मूल्यले अमेरिकी अर्थतन्त्रलाई विश्वव्यापी आर्थिक धक्काहरूबाट जोगाउन मद्दत गरेको छ, जसले विश्वभरिका मानिसहरूको लगानी र निवृत्तिभरणमा पनि सकारात्मक प्रभाव पारेको छ। वाङले एन्भिडिआमा पुनः फर्कन पाउनु आफ्ना लागि ‘सम्मानको कुरा’ हुने बताए पनि कम्पनीको सञ्चालक समितिले उनलाई पुनः नेतृत्वमा ल्याउनेबारे कुनै विचार नगरेको जनाएको छ।
