तस्बिर स्रोत, Bloomberg via Getty Images
प्रविधि कम्पनी एन्भिडिआका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) जेन्सन वाङ र एक सन्दिग्ध चिनियाँ जासुस एलिस वाङबीचको सम्बन्धले विश्वव्यापी चिप व्यापारको सफल केन्द्रका रूपमा पहिचान बनाएको सिङ्गापुरलाई अवैध कारोबारको कथित स्थानका रूपमा ध्यानमा तानेको छ। बिहीवार जेन्सन वाङले एलिस वाङसँग प्रेम सम्बन्ध रहेको स्वीकार गर्दै अमेरिकी चिप कम्पनीबाट राजीनामा दिएका थिए। एलिस वाङ, एन्भिडिआका चिप्सको मुख्य खरिदकर्ता डेटा सेन्टर कम्पनी मेगास्पिड सिङ्गापुरमा चलाउँथिन्।
दशकौँदेखि सिङ्गापुरले अमेरिकी र चिनियाँ बजारमा खुला, व्यापार र अर्थतन्त्रमैत्री पहुँच उपलब्ध गराउने प्रतिष्ठा सावधानीपूर्वक कायम राख्दै आएको छ। आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) को व्यापक विस्तारसँगै सिङ्गापुर उच्च गुणस्तरको सेमिकन्डक्टर चिपको प्रमुख व्यापारिक केन्द्र बनेको छ। अघिल्लो वर्ष एन्भिडिआले सिङ्गापुरबाट आफ्नो कूल आम्दानीको पाँच भागको एक भाग आम्दानी गरेको थियो, यद्यपि आम्दानीको एक प्रतिशतभन्दा कम रकम मात्रै त्यहाँ प्रवेश पाएको थियो। यस टापु राष्ट्रलाई कैयौँ एसियाली कम्पनीहरूले खरिदका लागि अर्डर गर्ने र अन्यत्र पठाउने केन्द्रका रूपमा प्रयोग गर्दै आएका छन्। सन् २०२२ मा अमेरिकाले चीनमा अत्याधुनिक सेमिकन्डक्टर आपूर्तिमा रोक लगाएपछि, अधिकारीहरूले सिङ्गापुर जस्ता देशहरूलाई चिनियाँ कम्पनीहरूले अमेरिकी चिपमा पहुँचका लागि प्रयोग गर्नसक्ने चिन्ता थियो। मेगास्पिड यसको एउटा उदाहरण बन्यो, जसमाथि मलेशिया, इन्डोनेसिया र थाइल्यान्डमा रहेका आफ्ना डेटा सेन्टरहरूमार्फत चिनियाँ कम्पनीहरूलाई चिप उपलब्ध गराएको शङ्का गरिएको छ।
सिङ्गापुरले एकपक्षीय आपूर्ति नियन्त्रणहरू कार्यान्वयन नगर्ने तर आफ्नो क्षेत्राधिकारका कम्पनीहरूले त्यस्तो नियमनलाई सम्मान गर्ने अपेक्षा गरेको जनाएको छ। उसले डिपसीक प्रकरणमा चार कम्पनी र पाँच व्यक्तिहरूविरुद्ध मुद्दा चलाएर आंशिक सफलता प्राप्त गरे पनि मेगास्पिडमाथि छानबिन गर्न कठिनाइ भएको स्वीकार गरेको छ। सरकारले हालैको विज्ञप्तिमा मेगास्पिड र अन्य फर्महरूले खरिद गरी सिङ्गापुरबाट बिक्री गरिएका डेटा सर्भरबारे गलत घोषणा गरे नगरेको जाँच गरिरहेको जनाएको छ, किनभने ती सामग्रीको अन्तिम गन्तव्य मलेशियाबाहेक अन्यत्र हुनसक्ने आशङ्का छ। सिङ्गापुरले अमेरिकी कम्पनी सुपरमाइक्रोबारे अमेरिकाबाट सूचना मागे पनि ‘बारम्बारको अनुरोधका बाबजुद’ सीमित सहयोग मात्रै प्राप्त भएको जनाएको छ। एलिस वाङमाथि जासुसीमा नभई किर्ते गतिविधिका लागि छानबिन गरिए पनि पर्याप्त प्रमाण अभावमा उनलाई यसै वर्षको फेब्रुअरीमा रिहा गरिएको थियो। करिब दुई वर्षको अनुसन्धानपछि पनि मेगास्पिड वा यससँग सम्बन्धित कुनै व्यक्तिविरुद्ध कुनै अभियोग दर्ता भएको छैन।
तस्बिर स्रोत, AFP via Getty Images
यो प्रकरणले सिङ्गापुरको खुलापनले निम्त्याएका कमजोरीहरूलाई उजागर गर्छ, विशेषगरी चिनियाँ कम्पनीहरूका लागि यो मुख्य गन्तव्य बनेको सन्दर्भमा। आलोचकहरूले चिनियाँ कम्पनीहरूले सिङ्गापुरको स्वच्छ छविलाई आफ्नो उत्पत्ति लुकाउन वा शङ्कास्पद गतिविधि ढाक्न प्रयोग गर्ने ‘सिङ्गापुर-वासिङ’ प्रवृत्तिलाई औंल्याएका छन्। सुरक्षा विश्लेषण समूह सीफोरएडीएसले एलिस वाङले स्थापना गरेको मेगास्पिडलाई त्यस्तै एउटा उदाहरण मानेको छ। सन् २०२३ मा एलिस वाङले चिनियाँ गेमिङ फर्म सेभेनरोडको सहायक कम्पनीलाई मेगास्पिडमा रूपान्तरण गरेकी थिइन् र नेतृत्व हस्तान्तरणपछि पनि उनले ‘व्यवहारिक नियन्त्रण’ कायम राखेको सीफोरएडीएसको विश्लेषण छ, जसले मेगास्पيدको वास्तविक पहिचानबारे प्रश्न उठाएको छ।
तस्बिर स्रोत, Reuters
यी घटनाक्रमले अमेरिका र चीनबीचको बढ्दो भूराजनीतिक प्रतिस्पर्धामा सिङ्गापुरको नाजुक सन्तुलनलाई थप चुनौती दिएको छ। नानयाङ टेक्नोलोजिकल विश्वविद्यालयका प्राध्यापक डिलन लोहका अनुसार, सिङ्गापुरले दुई महाशक्तिबीच तटस्थ रहँदै दुवैबाट लाभ लिएको थियो, तर चिप विवादले यो सन्तुलन कायम राख्न कठिन बनाएको छ। प्रधानमन्त्री लरेन्स वोङले देश “सिङ्गापुरपक्षीय” रहेको बताउँछन्, तर बेइजिङले अमेरिकी स्वार्थका लागि अनुसन्धान गरेको आरोप लगाउन सक्छ भने वासिङ्टनले सिङ्गापुरको ‘आरोप पन्छाएको’ भन्दै प्रतिकूल प्रतिक्रिया दिनसक्छ। विज्ञहरूका अनुसार, “सिङ्गापुरले कसैको पनि पक्ष नलिएर, उनीहरूले एकतर्फको एजेण्डामा सहयोगीको भूमिका खेलेको ठानिने जोखिम पनि हुन्छ। खुला अर्थतन्त्रले चुकाउनुपर्ने मूल्य यही हो; सम्बन्ध बिग्रँदा बीचमा पर्ने जोखिम रहन्छ।”
तस्बिर स्रोत, Reuters
