ओखलढुङ्गा, कात्तिक २७ गते । तिहारजस्तो महान् पर्व सम्पन्न भएलगत्तै ओखलढुङ्गाका किसान यतिबेला धान भित्र्याउने कार्यमा व्यस्त भएका छन् । वर्षभरिको मिहिनेतको फल घर भित्र्याउने चटारोले जिल्लाका मुख्य धान उत्पादन हुने क्षेत्रका किसानलाई फुर्सद मिलेको छैन । सुनौलो रङ्गले सजिएका धानका खेतहरु किसानको अथक परिश्रमको साक्षी बनेका छन्, जसलाई यतिबेला सुरक्षितरूपमा सङ्कलन गर्ने कार्यले प्राथमिकता पाएको छ ।
खेतमा लहलह झुलेर पाकेको धान काट्न, त्यसका बिटा बनाई सुकाउन, परालको कुन्यू लगाउन र अन्ततः धानलाई घरका भकारीमा सुरक्षित भण्डारण गर्न किसानलाई भ्याइनभ्याइ छ । यो केवल एउटा कृषि कार्य मात्र नभई अन्नदाता किसानको जीविका र समग्र जिल्लाको खाद्य सुरक्षासँग जोडिएको महत्वपूर्ण प्रक्रिया हो । विशेषगरी जिल्लाको पिप्लेटारी, चार्खु, मूलघाट, शेर्ना, हर्कपुर, रामपुर, जरायोटार, शिल्खुबेँसी, शेराबेँसी र बाह्रबिसेलगायतका तल्लो बेँसी र टार क्षेत्रहरू धान उत्पादनका लागि उर्वर भूमि मानिन्छन् । यी क्षेत्रहरूमा परम्परागत विधि र आधुनिक प्रविधिको सन्तुलित प्रयोग गरी धान खेती गरिन्छ, जसले गर्दा यहाँको कृषि अर्थतन्त्रमा धानको विशेष महत्व रहन्छ ।
मौसमको अनिश्चितता र बदलीका कारण समयमै धान भित्र्याउनु किसानका लागि थप चुनौती बनेको छ । तिहार सकिएलगत्तै आकाश खुल्ने र मौसम अनुकूल हुने अपेक्षासहित किसानहरू बिहानैदेखि साँझसम्म खेतमै खटिएका छन् । मोलुङ गाउँपालिका–४ जरायोटारका स्थानीय किसान भक्त खत्रीले बताउनुभएअनुसार, “यस वर्ष कम पानी परेर धान ढिलो रोपाइँ भएको थियो, अहिले पाकेको धानलाई समयमै काट्न र सुरक्षित गर्न सकेनौं भने बेमौसमको झरीले ठूलो नोक्सानी पुर्याउन सक्छ ।” उहाँले धान पाकेर खेतमै झर्नुअघि नै भित्र्याउनुपर्ने दबाब रहेको उल्लेख गर्नुभयो । किसानहरूलाई खेतमा काम गर्ने जनशक्तिको व्यवस्थापन र भित्र्याएको धान भण्डारण गर्ने स्थानको तयारीमा पनि उत्तिकै व्यस्तता देखिएको छ ।
यस वर्ष जिल्लामा पानीको मात्रा कम भएको कारण धान रोपाइँमा ढिलाइ भएको कृषि ज्ञान केन्द्र ओखलढुङ्गाले जनाएको छ । ढिलो रोपाइँका कारण धान पाक्ने समय पनि पछि धकेलिएको र यसले किसानलाई अघिल्लो वर्षको तुलनामा थप दबाबमा पारेको छ । केन्द्रका अनुसार, यस वर्ष ओखलढुङ्गा जिल्लाको कुल तीन हजार ८ सय ३ हेक्टर क्षेत्रफलमा धान रोपाइँ भएको थियो । यो तथ्याङ्कले जिल्लाको कृषि अर्थतन्त्रमा धानको महत्वपूर्ण हिस्सालाई प्रष्ट पार्छ । पानीको अभावले कतिपय स्थानमा उत्पादनमा केही कमी आउन सक्ने अनुमान गरिए पनि, समयमै धान भित्र्याउन सकेमा क्षतिलाई न्यूनीकरण गर्न सकिने किसानको भनाइ छ । कृषि ज्ञान केन्द्रले किसानलाई मौसमअनुसार उचित सल्लाह र प्राविधिक सहयोग उपलब्ध गराउँदै आएको छ ।
धान बाली ओखलढुङ्गाका धेरै परिवारको मुख्य जीविकोपार्जनको आधार हो । धान भित्र्याउने यो समय केवल फसल सङ्कलनको मात्र नभई किसानको वर्षभरिको दुःखको परिणाम र आगामी दिनको योजना बनाउने अवसर पनि हो । यस वर्षको मौसमको प्रतिकूलताका बाबजुद किसानहरू आफ्नो मिहिनेत र धैर्यताका साथ धान भित्र्याउन दत्तचित्त भएर लागेका छन् । समग्रमा, ओखलढुङ्गाको कृषि क्षेत्रमा धान भित्र्याउने कार्यले अहिले सबैको ध्यान तानेको छ, जहाँ किसानहरूको अथक प्रयास र प्रकृतिको देनको सङ्गम देख्न सकिन्छ । स्थानीय अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउन र खाद्य सुरक्षा सुनिश्चित गर्न यस वर्षको धान उत्पादनको सफलताले ठूलो भूमिका खेल्नेछ ।
