विद्युतीय तीनपाङ्ग्रे सवारी साधनको विश्वकै सबैभन्दा ठूलो बजार बनेको भारतमा हरेक ९० सेकेन्डमा एउटा विद्युतीय अटो रिक्सा उत्पादन भइरहेको छ। महिन्द्रा लास्ट माइल मोबिलिटी जस्ता प्रमुख कम्पनीहरूले यसको तीव्र माग पूरा गर्न उत्पादन क्षमता विस्तार गरिरहेका छन्। कारखानाहरूमा कामदार र रोबोटहरू ब्याट्री जडान, सवारी साधनका धातुका संरचनामा बाहिरी प्यानल संयोजन र पाङ्ग्रा राख्ने जस्ता कार्यमा व्यस्त छन्। भारतका व्यस्त सडकमा विद्युतीय अटो रिक्साको बढ्दो उपस्थितिले यो क्षेत्रको उल्लेख्य प्रगतिको सूचक हो।
गत सेप्टेम्बरमा भारतमा बिक्री भएका कुल नयाँ तीनपाङ्ग्रे सवारी साधनमध्ये आधाभन्दा बढी विद्युतीय थिए। यो आँकडा सोही अवधिमा बिक्री भएका कारमध्ये करिब ८.५ प्रतिशत र दुईपाङ्ग्रे सवारी साधनमध्ये ११.६ प्रतिशत विद्युतीय रहेको तुलनामा निकै उच्च हो, जसले विद्युतीय तीनपाङ्ग्रे सवारी साधनमा भारतको अग्रणी स्थान पुष्टि गर्छ।
महिन्द्रा लास्ट माइल मोबिलिटीका प्रमुख कार्यकारी सुमन मिश्राका अनुसार पछिल्लो पाँच वर्षमा कम्पनीको विद्युतीय सवारी साधनको बजार ६ गुणाले बढेको छ। सरकारी अनुदान, सवारी साधनको गुणस्तरमा सुधार र सञ्चालन खर्चमा आएको कमीले पछिल्ला दुई वर्षमा यसको प्रयोग झनै तीव्र बनेको छ।
एक दशकअघि नयाँ दिल्लीका सडकमा सामान्य स्थानीय कार्यशालामा पुराना साइकल रिक्सामा चिनियाँ ब्याट्री जडान गरी तयार पारिएका ई–रिक्सा देखिन थालेका थिए। अहिले महिन्द्रालगायत ठूला कम्पनीहरूको प्रवेशसँगै यो क्षेत्र एक व्यवस्थित उद्योगका रूपमा विस्तार भएको छ। भारतका उत्तरी सहरहरूमा रेलवे स्टेसन र व्यस्त बजारबाहिर विद्युतीय अटो रिक्सा सामान्य दृश्य बन्न थालेका छन्, जसले परम्परागत इन्धनबाट चल्ने अटो रिक्साको प्रयोग र त्यसबाट निस्कने ध्वनि प्रदूषणलाई क्रमशः विस्थापित गर्दै लगेको छ।
धेरै चालकका लागि विद्युतीय सवारीप्रतिको मुख्य आकर्षण वातावरणीय लाभभन्दा पनि सञ्चालन खर्चमा हुने उल्लेख्य बचत हो। हैदरावादका ३१ वर्षीय चालक अफरोज आलमले यसै वर्ष पेट्रोलबाट चल्ने अटो छाडेर विद्युतीय सवारी अपनाएका छन्। उनको अनुभवअनुसार ब्याट्री चार्ज गर्न लाग्ने खर्च कम भएकाले दैनिक सयौँ रुपैयाँ बचत भइरहेको छ, जसले विद्युतीय सवारी किन्न लिएको ऋण तिर्न पनि सहज बनाएको छ।
भारतीय थिङ्क ट्याङ्क सीईईडब्ल्यूको सन् २०२५ को अनुमानअनुसार पेट्रोलबाट चल्ने तीनपाङ्ग्रे सवारी साधनको प्रतिकिलोमिटर सञ्चालन खर्च विद्युतीय सवारीको तुलनामा दोब्बरभन्दा बढी हुनेछ। विश्लेषकहरूका अनुसार ब्याट्रीको मूल्य घट्नु र इन्धनको मूल्य बढ्नु विद्युतीय सवारीको प्रयोग विस्तार हुनुका प्रमुख कारण हुन्। भारतले अधिकांश तेल र प्राकृतिक ग्यास आयात गर्ने भएकाले विद्युतीय सवारीको विस्तारले आयातित इन्धनमाथिको राष्ट्रिय निर्भरता घटाउनसमेत महत्त्वपूर्ण सहयोग पुग्न सक्छ।
यद्यपि, चार्जिङ पूर्वाधार र पार्किङको अभावले विद्युतीय सवारीको विस्तारमा चुनौती थपेको छ। महिन्द्राका मिश्राका अनुसार मुम्बई जस्ता ठूला सहरहरूमा पार्किङको सीमितताका कारण विद्युतीय सवारी चार्ज गर्न कठिनाइ हुने गरेको छ। त्यस्तै, विद्युतीय मोटर निर्माणमा प्रयोग हुने दुर्लभ खनिजका चुम्बकको आपूर्तिमा चीनले लगाएको प्रतिबन्धले भारतीय उत्पादकहरूलाई असर पारेको थियो। भारतले ब्याट्री सेललगायतका सामग्रीको स्वदेशी उत्पादन बढाउने प्रयास गरिरहेको भए पनि, यी सामग्रीको ठूलो हिस्सा अझै चीन र दक्षिण कोरियाबाट आयात हुँदै आएको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार विद्युतीय ट्याक्सी र अन्य व्यावसायिक सवारी साधनहरूको विस्तारले पनि यस क्षेत्रमा नयाँ सम्भावनाहरू खोल्न सक्छ, जसले भारतको विद्युतीय सवारी बजारलाई थप नयाँ आयाम प्रदान गर्नेछ।
