काठमाडौं, कात्तिक ४: रुस युक्रेन युद्ध अन्त्यका लागि शान्ति वार्ता पुनः सुरु गर्न सैद्धान्तिक रूपमा सहमत भएको केही घण्टाभित्रै युक्रेनको राजधानी किभमा भीषण क्षेप्यास्त्र आक्रमण भएको छ। यस घटनाले शान्ति प्रयासमाथि गम्भीर प्रश्नचिह्न खडा गरेको छ। बिहीबार राति भएको आक्रमणमा कम्तीमा छ जना घाइते भएका छन् भने आवासीय घरहरूमा ठूलो क्षति पुगेको किभका मेयर भिटाली क्लिच्कोले पुष्टि गरेका छन्।
यो पछिल्लो आक्रमण अमेरिकी कूटनीतिक पहलको पृष्ठभूमिमा भएको हो। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका विशेष दूत स्टिभ विटकफ र जेरेड कुश्नरले रुस-युक्रेन युद्ध अन्त्यका लागि सक्रिय कूटनीतिक भूमिका खेलिरहेका छन्। विटकफले बुधबार रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनसँग सेन्ट पिटर्सबर्गमा भेटवार्ता गरेका थिए। त्यसको एक दिनअघि उनले युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीसँग पनि किभमा छलफल गरेका थिए।
वार्ताहरुपछि राष्ट्रपति ट्रम्पले रुस–युक्रेन युद्ध अन्त्य गर्ने प्रयास “पहिलेभन्दा नजिक पुगेको” दाबी गर्दै आफूहरू “युद्ध समाधानको सबैभन्दा नजिक पुगेको हुन सक्ने” टिप्पणी गरेका थिए। ट्रम्पको यस टिप्पणीले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा युद्ध अन्त्यको आशा पलाएको थियो, तर किभमा भएको क्षेप्यास्त्र आक्रमणले उक्त आशामाथि पानी खन्याएको छ।
यद्यपि, रुसी राष्ट्रपति पुटिनका सहयोगी युरी उशाकोभले वार्तामा प्रस्तुत गरिएका केही विचारहरू “उपयोगी नभएको” बताएर रुसको सशंकित भाव प्रकट गरेका छन्। उनले आगामी नोभेम्बर १० मा संयुक्त अरब इमिरेट्सको राजधानी अबुधाबीमा अर्को चरणको वार्ता हुन सक्ने सङ्केत दिएका छन्। यसले शान्ति प्रक्रियामा अझै लामो यात्रा बाँकी रहेको देखाउँछ र रुसको अडानमा अझै लचिलोपन नआएको बुझ्न सकिन्छ।
यता, युक्रेनी राष्ट्रपति जेलेन्स्कीले युद्धविरामका लागि आफ्नो स्पष्ट सर्त राखेका छन्। उनले हालको युद्धमोर्चाको अवस्थालाई यथावत् राखेर युद्धविराम गर्न आफू तयार रहेको बताएका छन्, तर युक्रेनको सुरक्षाका लागि “बलियो प्रत्याभूति” आवश्यक रहेकोमा जोड दिएका छन्। यो सर्तले सुरक्षाको ग्यारेन्टी बिना कुनै पनि सम्झौता स्वीकार्य नहुने युक्रेनको अडानलाई स्पष्ट पार्छ।
गत फेब्रुअरीमा रोकिएको त्रिपक्षीय वार्ता पुनः सुरु गर्ने प्रयास भइरहेका बेला रुसले युक्रेनमाथि आक्रमण तीव्र पार्नुले वार्ताको इमानदारीमाथि प्रश्न उठ्छ। सन् २०२२ मा पूर्णस्तरको आक्रमण सुरु गरेदेखि रुसले युक्रेनको करिब २० प्रतिशत भूभाग नियन्त्रणमा राखेको छ। यस भूभागलाई कसरी व्यवस्थापन गर्ने भन्ने शान्ति वार्ताको मुख्य चुनौती हो र यसमा दुई पक्षबीच गहिरो मतभेद छ।
युद्ध अन्त्यका लागि अमेरिकी पहल जारी रहे पनि रुस र युक्रेनबीच युद्धविरामका सर्तहरू, भविष्यको सुरक्षा प्रत्याभूति र युद्धपछिको राजनीतिक व्यवस्थाबारे गम्भीर मतभेदहरू कायमै छन्। किभमा भएको ताजा आक्रमणले दुई पक्षबीच विश्वासको वातावरण बन्न नसकेको र शान्ति प्रक्रिया अझै जटिल मोडमा रहेको देखाएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिक प्रयासहरूले यी गहिरा मतभेदहरूलाई कसरी सम्बोधन गर्छन् भन्नेमा युद्धको भविष्य निर्भर गर्दछ।
