४ असोज, काठमाडौं । रसुवास्थित भोटेकोशी नदीमा गत भदौ १० गते गएको भीषण बाढीका कारण ज्यान गुमाएका २८१ जनाको शव काठमाडौंमा सुरक्षित रुपमा व्यवस्थापन गरिएको छ। यस विनाशकारी प्राकृतिक विपत्तिमा परी फेला परेका तर पहिचान हुन नसकेका यी शवहरूलाई सम्मानजनक तरिकाले गाडिएको हो। जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौंले डीएनए परीक्षणका लागि आवश्यक नमूना संकलन गरिएपछि मात्र शव व्यवस्थापन गरिएको जानकारी दिएको छ, जसले भविष्यमा पहिचान खुल्न सहज हुनेछ।
जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौंका प्रवक्ता एवं प्रहरी उपरीक्षक दानबहादुर थापाका अनुसार, राजधानीको गोकर्णेश्वर नगरपालिका–७ स्थित दक्षिणढोका वन क्षेत्रमा विशेष प्रक्रिया अपनाएर ती शवहरूलाई जमिनमुनि गाडिएको छ। विपद्बाट सर्वाधिक प्रभावित रसुवाका अतिरिक्त धादिङ र नुवाकोटबाट समेत संकलन गरिएका शवहरूलाई काठमाडौं ल्याइएको थियो। राजधानीमा ल्याइएपछि त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षण अस्पताल (त्रिवि शिक्षण अस्पताल) मा विशेषज्ञ चिकित्सकहरूको टोलीद्वारा प्रत्येक शवको पोस्टमार्टम तथा डीएनए परीक्षणका लागि नमूना संकलन गरिएको थियो।
प्रहरी उपरीक्षक थापाले यस कार्यको संवेदनशीलता र दूरदर्शितामाथि प्रकाश पार्दै, प्रत्येक शवबाट डीएनए प्रोफाइल तयार गर्न आवश्यक नमूना अत्यन्त सावधानीपूर्वक संकलन गरिएको बताए। यो प्रक्रिया पहिचान नखुलेका शवहरूको हकमा अनिवार्य मानिन्छ, ताकि भविष्यमा कुनै परिवारले आफ्ना सदस्यको खोजी गर्दै आएमा डीएनए परीक्षणमार्फत मृतकको पहिचान स्थापित गर्न सकियोस्। संकलित नमूनाहरू र शवसँग सम्बन्धित सम्पूर्ण विवरण सुरक्षित अभिलेखका रूपमा राखिएको छ।
शव व्यवस्थापन गर्दा अपनाइएको वैज्ञानिक तथा मानवीय विधिले यस कार्यलाई थप विश्वसनीय बनाएको छ। प्रत्येक शवलाई विशेष प्रकारको ‘एयरटाइट ब्याग’ भित्र राखिएको थियो, जसले शवलाई दीर्घकालसम्म सुरक्षित राख्न मद्दत गर्छ। यी ब्यागहरूमा विशिष्ट ट्याग नम्बर अंकित गरिएको छ। यो ट्याग नम्बरका आधारमा प्रत्येक शवको विस्तृत विवरण, डीएनए नमूना संकलन मिति, स्थान र अन्य प्राविधिक जानकारी सजिलैसँग पहिचान गर्न सकिने गरी अभिलेख प्रणाली स्थापना गरिएको छ।
गत भदौ १० गते रसुवाको भोटेकोशी नदीमा आएको बाढीले अकस्मात् ठूलो जनधनको क्षति पुर्याएको थियो। नदीको बहाव र कटानले तटीय क्षेत्रका बस्तीहरूमा भीषण विनाश निम्त्याएको थियो। यस बाढीका कारण धेरै मानिस बेपत्ता भएका थिए भने विभिन्न स्थानमा क्षतविक्षत अवस्थामा शवहरू फेला परेका थिए। यस्ता प्राकृतिक प्रकोपबाट हुने मानवीय क्षतिमा धेरैजसो शवको तत्काल पहिचान गर्न कठिनाइ हुने भएकाले काठमाडौं ल्याएर वैज्ञानिक विधि अपनाइएको हो।
पहिचान हुन बाँकी शवहरूको डीएनए नमूना सुरक्षित राखी प्रक्रिया अगाडि बढाइएको जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौंले जनाएको छ। प्रहरी तथा अन्य सम्बन्धित निकायहरूले हराएका व्यक्तिहरूको खोजी र पहिचानका लागि निरन्तर प्रयास गरिरहेका छन्। यो कार्य बेपत्ता भएका परिवारजनका लागि एक मात्र आशाको किरण बनेको छ, जसले भविष्यमा आफ्ना प्रियजनको अन्त्येष्टि गर्न र भावनात्मक रूपमा शान्ति पाउन सक्नेछन्।
यस्ता ठूला प्राकृतिक प्रकोपबाट उत्पन्न हुने मानवीय संकटको व्यवस्थापन आफैंमा चुनौतीपूर्ण हुन्छ। विशेषगरी, पहिचान नखुलेका शवहरूको सम्मानजनक व्यवस्थापन, वैज्ञानिक अभिलेखीकरण र भविष्यमा परिवारलाई हस्तान्तरण गर्ने जटिल प्रक्रियालाई उच्च संवेदनशीलताका साथ सम्पन्न गर्नुपर्ने हुन्छ। नेपाली सुरक्षा निकाय र स्वास्थ्यकर्मीहरूको अथक प्रयासले यस कार्यलाई सफल बनाएको छ, जसले विपद् व्यवस्थापनमा एक महत्त्वपूर्ण उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ।
