भोटेकोशी र त्रिशूली नदीमा आएको विध्वंसकारी बाढीले सिर्जना गरेको विषम परिस्थितिमा स्थानीय बासिन्दाहरूले गम्भीर चुनौतीहरूको सामना गरिरहेका छन्। अचानकको बाढी र त्यसपछिको भू-क्षयले ठूलो जनधनको क्षति पुर्याएको छ। घरबारविहीन भएका हजारौं मानिसहरू अस्थायी आश्रयस्थलमा बस्न बाध्य छन् भने, समग्र जनजीवन अस्तव्यस्त बनेको छ। यस सङ्कटको घडीमा स्वास्थ्य र सुरक्षाका जोखिमहरू झनै बढेका छन्।
बाढीले बगाएर ल्याएको दलदले माटो र गेगरले गर्दा धेरै स्थानमा विद्युतीय सामग्रीहरू, भवनका भग्नावशेष तथा धारिला वस्तुहरू पुरिएका छन्। यस्ता अदृश्य खतराहरूमाथि पाइला टेक्दा वा सफाइ कार्यमा संलग्न हुँदा मानिसहरू गम्भीर चोटपटकको शिकार हुन सक्छन्। काटिने, ठोक्किने वा करेन्ट लाग्ने जस्ता दुर्घटनाको जोखिम उच्च छ। बाढीले बगाएका रासायनिक पदार्थ वा फोहोरमैलाले पनि स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पार्न सक्छ, जसले छालासम्बन्धी रोग वा श्वासप्रश्वाससम्बन्धी समस्या निम्त्याउन सक्छ।
बाढीपछिको अर्को प्रमुख चिन्ताको विषय सरुवा रोगको महामारी हो। बाढीले बगाएका मानिस र पशुचौपायाका शवहरू कुहिन थालेकाले रोगका कीटाणुहरू तीव्र गतिमा फैलिन सक्ने सम्भावना बढेको छ। पानीका स्रोतहरू दूषित हुनु र उचित सरसफाइको अभावका कारण झाडापखाला, हैजा, टाइफाइड, हेपाटाइटिस ए र अन्य जलजन्य रोगहरू तीव्र रूपमा फैलिन सक्छन्। लामो समयसम्म पानी जमेका स्थानहरूमा लामखुट्टेको सङ्ख्या वृद्धि भई डेङ्गु र मलेरिया जस्ता किटजन्य रोगको जोखिम पनि उत्तिकै छ, जसले जनस्वास्थ्यमा गम्भीर चुनौती थपेको छ।
यस्ता गम्भीर स्वास्थ्य र सुरक्षा खतराहरूबाट जोगिनका लागि विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (WHO) ले विभिन्न महत्वपूर्ण उपायहरू सुझाएको छ। यी उपायहरू अपनाएर बाढी प्रभावित क्षेत्रमा जनस्वास्थ्य सुरक्षा सुनिश्चित गर्न सकिन्छ।
पहिलो, सुरक्षित पिउने पानीको व्यवस्थापनमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ। बाढीले प्रदूषित बनाएका पानीका स्रोतहरूबाट पानी पिउनुहुँदैन। उपलब्ध पानीलाई कम्तीमा एक मिनेटसम्म उमालेर, क्लोरिन हालेर वा उपयुक्त फिल्टर प्रयोग गरेर मात्र पिउनुपर्छ। दोस्रो, व्यक्तिगत सरसफाइमा जोड दिनुपर्छ। साबुनपानीले नियमित रूपमा हात धुने, विशेषगरी शौचालय प्रयोग गरेपछि र खाना खानुअघि। बाढीको पानी वा भिजेको दलदलमा खुट्टा डुबाउनबाट बच्नुपर्छ र सधैँ जुत्ता वा बुट लगाएर हिँड्नुपर्छ ताकि चोटपटक वा छालाको संक्रमणबाट जोगिन सकियोस्।
तेस्रो, खाद्य सुरक्षा सुनिश्चित गर्नुपर्छ। बाढीको पानीले भिजेका वा दूषित भएका खाद्य पदार्थहरू उपभोग गर्नुहुँदैन। खाना राम्ररी पकाएर मात्र खानुपर्छ र खानालाई झिङ्गा तथा अन्य कीराबाट जोगाउन उचित भण्डारण गर्नुपर्छ। चौथो, शव व्यवस्थापनमा सावधानी अपनाउनुपर्छ। कुहिएका मानिस वा पशुका शवलाई सीधै छुने प्रयास गर्नुहुँदैन। स्थानीय प्रशासन र स्वास्थ्यकर्मीहरूको सहयोगमा उचित ढङ्गले वैज्ञानिक विधि अपनाएर शवको व्यवस्थापन गर्नुपर्छ ताकि रोग फैलिन नपाओस्।
पाँचौं, चोटपटकबाट बच्नका लागि सधैँ सतर्क रहनुपर्छ। बाढीले पुरेका वा बगाएका संरचनाहरू नजिक जाँदा वा भग्नावशेष हटाउँदा सुरक्षात्मक उपकरणहरू जस्तै पञ्जा, बुट, हेलमेट र मास्क प्रयोग गर्नुपर्छ। ढलेका विद्युतीय तारहरूबाट सधैँ टाढा रहनुपर्छ र बिजुलीको जोखिमबारे सचेत रहनुपर्छ। छैटौँ, रोगका लक्षण देखिएमा तत्काल स्वास्थ्य संस्थामा सम्पर्क गर्नुपर्छ। झाडापखाला, ज्वरो, वान्ता, छालाको संक्रमण जस्ता कुनै पनि असामान्य लक्षण देखिएमा ढिलाइ नगरी नजिकको स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह लिनुपर्छ।
बाढीपछिको यो विषम परिस्थितिमा स्थानीय प्रशासन, स्वास्थ्य निकाय, गैर-सरकारी सङ्घसंस्था र अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारहरूको समन्वयमा राहत तथा उद्धार कार्यलाई प्रभावकारी बनाउनुपर्छ। समुदायमा जनचेतना अभिवृद्धि गर्दै विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनले सुझाएका यी उपायहरू कडाइका साथ पालना गर्दा मात्र सम्भावित मानवीय सङ्कट र महामारीलाई टार्न सकिन्छ, जसले प्रभावित क्षेत्रमा जनजीवनलाई सामान्यीकरण गर्न सहयोग पुर्याउँछ।
