अमेरिकाले इरानसँग होर्मुज जलमार्ग खुला रहेको सार्वजनिक घोषणा गर्न र व्यावसायिक पानीजहाजहरूमाथि हुने गोलाबारी तत्काल रोक्ने प्रतिबद्धता जनाउनुपर्ने माग गरेको छ। यो माग शनिवार ओमानमा हुने महत्त्वपूर्ण वार्ताको मुख्य एजेन्डाका रूपमा अगाडि सारिएको हो। अमेरिकी सञ्चारमाध्यमहरूले नाम उल्लेख नगरिएका अधिकारीहरूलाई उद्धृत गर्दै तेहरानले आन्तरिक रूपमा पानीजहाजहरूमा गोलाबारी गर्नु गल्ती रहेको स्वीकार गरेको जनाएका छन्। यद्यपि, इरानी पक्षले त्यस्ता हमलाका लागि वार्तालाई कमजोर पार्न खोज्ने एक आन्तरिक “दुष्ट” समूहलाई दोष लगाएको छ।
राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले यसै साता होर्मुज जलमार्गमा भएका झडपका बाबजुद दुवै पक्ष वार्ता जारी राख्न सहमत भएको बताएका छन्। यसअघि ह्वाइट हाउसले ती झडपलाई युद्धविरामको उल्लङ्घनका रूपमा हेरेको थियो। गत जुनमा अमेरिका र इरानबीच एक युद्धविराम सम्झौता भएको थियो, जसअन्तर्गत इरानले आंशिक रूपमा व्यावसायिक पानीजहाजहरूलाई सुरक्षित मार्ग दिने सहमति जनाएको थियो। अमेरिकी अधिकारीहरूले क्षेत्रीय मध्यस्थकर्तामार्फत् तेहरानलाई सार्वजनिक रूपमा जलमार्ग खुलाको घोषणा र गोलाबारी बन्दको माग गरेका छन्। ह्वाइट हाउस इरानले सार्वजनिक रूपमा यसलाई गल्ती स्वीकार गरोस् भन्ने चाहन्छ।
इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराग्चीले भने आफ्नो देश युद्धविरामबारे “आफ्नो वाचामा दृढ रहेको” बताउँदै अमेरिकाले सम्झौताको उल्लङ्घन गरेको आरोप लगाएका छन्। शनिवार ओमानमा हुने वार्तामा उपराष्ट्रपती जेडी भान्स, विदेशमन्त्री मार्को रुबिओ र अन्य उच्च अमेरिकी अधिकारीहरूले नेतृत्व गर्ने अपेक्षा छ, जहाँ इरानी विदेशमन्त्री अराग्ची पनि सहभागी हुनेछन्। यसैबीच, कतारको एक प्रतिनिधिमण्डलले तनाव कम गर्ने उद्देश्यका साथ शुक्रवार इरानको भ्रमण गरेको थियो। ट्रम्पले ट्रुथ सोशलमा इरानले वार्ता जारी राख्न आग्रह गरेको र अमेरिकाले सहमति जनाएको तर कुनै पनि अनिश्चित सर्तमा युद्धविराम समाप्त भएको बताएका छन्।
यसै साताको सुरुमा खाडी क्षेत्रमा लडाइँ सुरु भएयता शुक्रवार कुनै पनि नयाँ आक्रमणको खबर आएको छैन। यस साताका सुरुका हमलाहरू जुनमा भएको अन्तरिम सम्झौतापछिका अमेरिका र इरानबीचको सबैभन्दा खराब गोलाबारी थिए। ओमानी जलक्षेत्र हुँदै अमेरिकाले सुझाएका मार्ग प्रयोग गरेका तीनवटा पानीजहाजहरूमा त्यस्ता प्रहार भएका थिए। इरानले भने आफ्नो जलक्षेत्र भएर जाने मार्ग मात्र “सुरक्षित” हुने बताउँदै आएको छ।
गत महिना अमेरिका र इरानबीच १४ बुँदे समझदारी पत्रमा सहमति भएको थियो, जसको उद्देश्य युद्धविराम विस्तार गर्ने र “सबै मोर्चामा” द्वन्द्व अन्त्य गर्नु रहेको थियो। उक्त समझदारीको एक भागमा इरान र ओमानले अन्य खाडी देशहरूसँग जलमार्गको “भावी प्रशासन र समुद्री सेवाहरू परिभाषित गर्न” वार्ता गर्नुपर्ने उल्लेख छ। द्वन्द्व चर्किएका बेला इरानले होर्मुजमाथि आफ्नो सार्वभौमिकता दाबी गर्दै “पर्शियन गल्फ स्ट्रेट अथोरिटी” स्थापना गरी त्यसलाई “सुरक्षित मार्गको अनुमति” दिने गरी व्यवस्थापन गर्ने प्रस्ताव गरेको छ। इरानको फार्स समाचार संस्थाका अनुसार, अमेरिकासँगको नयाँ सम्झौताअन्तर्गत होर्मुज जलमार्ग अन्ततः ओमानसँगको समन्वयमा इरानद्वारा व्यवस्थापन गरिने छ, जसमा जलमार्ग पार गर्न पानीजहाजहरूका लागि सम्भवतः “सेवा शुल्क” समावेश हुनेछ।
