तस्बिर स्रोत: Reuters
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले संयुक्त राज्य अमेरिका र इरानबीचको युद्धविराम ‘अन्त्य भएको’ कठोर घोषणा गरेका छन्। टर्कीको राजधानी अंकारामा जारी उत्तर एट्लान्टिक सन्धि सङ्गठन (नेटो) को सम्मेलनमा बोल्दै उनले पछिल्लो आक्रमण-प्रत्याक्रमण र इरानको व्यवहारका कारण अब कुनै पनि वार्ताको औचित्य नरहेको बताए। ट्रम्पको यस घोषणाले मध्यपूर्वमा थप तनाव बढ्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ।
“म अब उनीहरूसँग ‘डील’ गर्न चाहन्न, उनीहरू खराब छन्,” ट्रम्पले आक्रोशपूर्ण शैलीमा भने, “उनीहरू बिरामी मान्छे हुन्। उनीहरूलाई बिरामीले नेतृत्व गरिरहेका छन्। उनीहरू हानिकारक र हिंस्रक मानिस हुन्। उनीहरूसँग पारमाणविक हतियार भएका भए प्रयोग गर्थे। जहाँसम्म मेरो सवाल छ, अब यो सकियो।” उनले इरानसँग कुराकानी जारी राख्नु समयको बर्बादी मात्र हुने पनि स्पष्ट पारे। अमेरिकी राष्ट्रपतिले इरानी नेतृत्वको कार्यशैली र नियतमाथि गम्भीर प्रश्न उठाएका छन्।
यो युद्धविराम अन्त्यको घोषणा दुई देशबीच हालै भएका शृङ्खलाबद्ध घटनाक्रमपछि आएको हो। यसअघि मङ्गलबार होर्मुज स्ट्रेटमा तेल बोकेका तीनवटा ट्याङ्करहरूमाथि आक्रमण भएको विवरण सार्वजनिक भएको थियो। ती ट्याङ्करहरूमा भएको आक्रमणको जिम्मेवारी इरानले नलिए पनि, अमेरिकाले त्यसको जवाफमा इरानी क्षेत्रमा रहेका ८० भन्दा बढी निसानाहरूमाथि हमला गरेको थियो। अमेरिकी हमलापछि इरानले पनि बहरेन र कुवेतमा रहेका अमेरिकी सैन्य पूर्वाधारमा आक्रमण गर्ने चेतावनी दिएको थियो, जसले क्षेत्रीय तनावलाई झनै बढावा दिएको थियो।
स्मरण रहोस्, गत महिना मात्रै तेहरान र वाशिङ्टनबीच “सबै मोर्चामा” युद्धविराम विस्तार गर्ने लक्ष्यसहित एक समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर भएको थियो। यस समझदारीले दुई देशबीचको कटुता कम भई कूटनीतिक पहलले गति लिने अपेक्षा गरिएको थियो। तर, पछिल्ला घटनाक्रम र अमेरिकी राष्ट्रपतिको घोषणाले उक्त समझदारीको औचित्य समाप्त भएको देखिएको छ।
यसैबीच, नेटोका प्रमुख मार्क रुटले अमेरिकी कदमको समर्थन गर्दै इरानले नै सुरुमा युद्धविरामको उल्लङ्घन गरेको आरोप लगाएका छन्। रुटले अमेरिकी आक्रमण “पूर्णतः आवश्यक” रहेको दाबी गर्दै आफ्ना सदस्य राष्ट्रको सुरक्षाका लागि यस्तो कदम चालिएको बताए। अर्कोतर्फ, इरानी संसद्का सभामुख मोहम्मद बाकर गालिबाफले भने अमेरिकाले नै युद्धविरामको समझदारी उल्लङ्घन गरेको दाबी गर्दै अमेरिकी भनाइको खण्डन गरेका छन्। उनले इरान शान्तिपूर्ण समाधानको पक्षमा भए पनि कुनै पनि आक्रमणको कडा प्रतिवाद गर्ने स्पष्ट पारेका छन्।
ट्रम्पको युद्धविराम भङ्ग भएको घोषणासँगै अन्तर्राष्ट्रिय तेल बजारमा तत्कालै मूल्यवृद्धि भएको छ। उनको भनाइ बाहिरिनुअघि प्रतिब्यारेल तेलको मूल्य ७६ अमेरिकी डलरभन्दा केही कम थियो। तर, घोषणाको लगत्तै यसको मूल्य बढेर ७८ डलर पुगेको थियो। बजार विश्लेषकहरूले अमेरिका-इरान तनाव बढ्दै गएमा आगामी दिनमा तेलको मूल्य अझै बढ्ने आकलन गरेका छन्, जसले विश्व अर्थतन्त्रमा नकारात्मक असर पार्न सक्नेछ। मध्यपूर्वमा अस्थिरता बढ्दा ऊर्जा आपूर्तिमा अवरोध आउने सम्भावनाले तेल बजारमा अनिश्चितता छाएको छ।
