तस्बिर स्रोत, BBC/AshokDahal
बुधवार बिहानसम्म घाम लागिरहेको काठमाण्डू उपत्यकासहित देशका विभिन्न स्थानमा मध्याह्नपछि अचानक पानी र असिना परेको छ। विशेषगरी तिहारको भाइटीकाको दिन भएकाले टीका लगाउन हिँडेका तथा लगाएर फर्कँदै गरेका सर्वसाधारणहरू यस अप्रत्याशित वर्षाका कारण केही समय बाटोमै रोकिनुपर्ने अवस्थामा पुगेका थिए। मौसम विज्ञान विभागका अनुसार, काठमाण्डूमा मात्र ३१.२ मिलिमिटरसम्म वर्षा रेकर्ड गरिएको छ, जसले उपत्यकाका सडकहरूमा भेल बगाएको थियो।
मौसम पूर्वानुमान महाशाखाका अनुसार बुधवार भाइटीकाको दिन काठमाण्डू उपत्यका र वरिपरिका पहाडी भूभागका साथै कोशी, गण्डकी र लुम्बिनी प्रदेशका पहाडी र हिमाली भूभागमा वर्षा, असिना पानी र केही स्थानमा हिमपात समेत भएको थियो। बीबीसीले यस अचानकको मौसमी परिवर्तनको कारणबारे मौसमविद्हरूसँग बुझेको थियो।
मौसम पूर्वानुमान महाशाखाका मौसमविद् मनोज भट्टका अनुसार, नेपालमा वायुमण्डलको माथिल्लो सतहमा रहेको पश्चिमी वायु चिसो भई सक्रिय हुँदा असिना पानी र हिमपात भएको हो। उनले स्पष्ट पार्दै भने, “माथिल्लो वायुमण्डलबाट आउने पश्चिमी वायुले ल्याउने जलवाष्प हाम्रो हिमाली र पहाडी भूभागमा मिसिँदा वर्षा हुन्छ। अहिले त्यही पश्चिमी वायु यहाँ चिसो भएर वर्षा भएको हो।”
पश्चिमी वायु भन्नाले एशियाको पश्चिमतर्फ रहेका भूमध्य सागर, क्यास्पिअन सागर तथा नेपालको पश्चिममा रहेको अरब सागरतर्फबाट आउने हावालाई बुझिन्छ। मनसुनी वायु बाहिरिएपछि नेपालको मौसममा हावी हुने गरेको पश्चिमी वायुले समय-समयमा छिटपुट वर्षा गराउने मौसमविद्हरू बताउँछन्। यसका साथै, वर्षाको समयमा भिजेको नेपालको जमिन मनसुन सकिएपछि लाग्ने घामका कारण तातिँदा स्थानीय वायु पनि आर्द्रतायुक्त बन्ने गरेको छ। नेपालमै बनेको जलवाष्पयुक्त हावालाई मौसमविद्हरूले स्थानीय प्रणाली भन्ने गरेका छन्।
तस्बिर स्रोत, Nepal Photo Library
मौसमविद् सिर्जना गिरीका अनुसार, यसपटक पश्चिमी वायुको प्रभाव आंशिक मात्रै भए पनि स्थानीय प्रणालीसँग त्यो मिसिँदा नेपालमा वर्षा भएको हो। मौसमविद्हरूका अनुसार नेपालमा पोस्ट मनसुन अर्थात् मनसुन सकिएपछिका केही महिनापश्चिमी वायु खासै सक्रिय भइहाल्दैन। सामान्यतया डिसेम्बरबाट मात्रै पश्चिमी वायु सक्रिय हुने उनीहरू बताउँछन्।
यसअघि दुई वर्षअघिको तिहारमा पनि मनसुन बाहिरिएको तीन सातामै तिहारको भाइटीकाबाट नेपालका अधिकांश पहाडी भूभागमा वर्षा भएको थियो। त्यसबेला पश्चिम बङ्गाल क्षेत्रमा न्यूनचापीय प्रणाली विकसित भएका कारण वर्षा लम्बिएको थियो। तर यो पटक अन्य कुनै ठूलो मौसमी प्रणाली सक्रिय नभएकाले वर्षा र हिमपातले निरन्तरता नपाउने मौसमविद्हरूले पूर्वानुमान गरेका छन्।
तस्बिर स्रोत, Nepal Photo Library
जल तथा मौसम विज्ञान विभागका मौसमविद् सञ्जीव अधिकारीले बिहीवारबाटै मौसममा सुधार हुने पूर्वानुमान गरेका छन्। उनले भनेका छन्, “भोलीबाट मौसम सुधार हुँदै जाने देखिन्छ।” बुधवार असिना र पानी परे पनि अबको तीन दिनसम्म मौसम सफा नै रहने विभागले जनाएको छ।
तिहारको समयमा वर्षा गराएको मौसमी प्रभाव क्षणिक मात्रै भएकाले वर्षा गराउने प्रणाली बुधवार रातिबाटै क्रमशः कमजोर बन्दै जाने मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले जनाएको छ। मौसमविद् गिरीका अनुसार, “यो लगातारको पानी होइन। यो वरिपरिको मौसम बिस्तारै सुधार हुँदै जाने हो। लगातार पानी पर्ने प्रणाली होइन।” मौसमविद् भट्टले पनि मौसम क्रमशः सुधार हुँदै गए पनि यस्तो मौसम प्रणाली निश्चित समयको अन्तरालमा पुनः सक्रिय हुनसक्ने तर निरन्तर पानी पर्ने प्रणाली भने यो नभएको स्पष्ट पारेका छन्। जल तथा मौसम विज्ञान विभागले बाली भित्र्याउनका लागि बिहीवारबाट पुनः मौसम अनुकूल बन्दै जाने बताएको छ, जसले किसानहरूलाई राहत पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
