सशस्त्र प्रहरी बल नेपालले सुदूरपश्चिम प्रदेशको पश्चिमी सीमा नाका गड्डाचौकीमा सुरक्षा व्यवस्थालाई सुदृढ पार्न र आपराधिक गतिविधि नियन्त्रणका लागि विशेष कदम चालेको छ। प्रदेशमै पहिलो पटक, सशस्त्र प्रहरीले तालिम प्राप्त दुई कुकुरसहितको ‘केनाइन शाखा’ स्थापना गरी प्राविधिक जनशक्ति परिचालन गरेको हो। भारतसँगको प्रमुख व्यापारिक तथा पारवहन विन्दु गड्डाचौकीमा यो आधुनिक सुरक्षा प्रविधिको प्रयोगले सीमा अपराध नियन्त्रणमा नयाँ आयाम थपेको छ, विशेषगरी लागुऔषधको अवैध ओसारपसार र हातहतियार तस्करी रोक्नमा।
गत कात्तिक महिनाको पहिलो सातादेखि कञ्चनपुर जिल्लाको गड्डाचौकीस्थित सीमा सुरक्षा गुल्ममा औपचारिक रूपमा सञ्चालनमा आएको यस केनाइन शाखामा उच्च तालिम प्राप्त लेब्राडोर जातको ‘अल्फा’ नामक पोथी कुकुर र जर्मन सेफर्ड जातको ‘डेल्टा’ नामक कुकुर खटाइएको छ। ‘अल्फा’ लाई लागुऔषध पत्ता लगाउन विशेष तालिम दिइएको छ भने ‘डेल्टा’ हातहतियार तथा विस्फोटक पदार्थको खोजी गर्नमा माहिर छ। यी कुकुरहरूको नियमित गस्ती तथा जाँचले सीमा क्षेत्रमा सुरक्षा सर्तकता उल्लेखनीय रूपमा बढाएको सशस्त्र प्रहरी बलले जनाएको छ।
सशस्त्र प्रहरी बल नं. ३५ गण शैलेश्वरीका गणपति, सशस्त्र प्रहरी उपरीक्षक प्रेमप्रकाश सिग्देलले तालिम प्राप्त कुकुरहरूको प्रयोगबाट सीमामा भइरहेको चेकजाँच अत्यन्त प्रभावकारी साबित भएको पुष्टि गरेका छन्। उनले मानवीय शक्तिबाट मात्र पत्ता लगाउन कठिन हुने लुकाईछिपाइ गरिएका वस्तुहरूलाई कुकुरहरूले सहजै पहिचान गर्न सक्ने भएकाले सीमामा हुने अवैध गतिविधिहरूलाई निरुत्साहित गर्न यसले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको उल्लेख गरे।
उपरीक्षक सिग्देलका अनुसार, लागुपदार्थ जाँचमा खटिएको ‘अल्फा’ ले परिचालनको छोटो अवधिमै दुई जना अभियुक्तलाई लागुऔषधसहित पक्राउ गर्न सफल भएको छ। उनले भने, “भारतबाट लुकाइछिपाइ नेपाल भित्र्याइँदै गरेको लागुऔषधसहित हामीले अल्फाको सहायताले दुई जनालाई पक्राउ गरी थप कारबाहीका लागि जिल्ला प्रहरी कार्यालयमा बुझाएका छौँ।” यस सफलताले कुकुरहरूको क्षमता र यस प्रकारको सुरक्षा व्यवस्थाको आवश्यकतालाई उजागर गरेको छ।
सीमा क्षेत्रमा लागुऔषधको अवैध कारोबार र ओसारपसारका घटनाहरू कञ्चनपुरमा पछिल्लो समय बढिरहेका बेला सशस्त्र प्रहरी बलले गड्डाचौकीमा परिचालन गरेको यो कुकुरसहितको विशेष टोली यसको न्यूनीकरणका लागि सशक्त सहयोगी बन्ने विश्वास गरिएको छ। गड्डाचौकीमा स्थापित यो केनाइन युनिट सशस्त्र प्रहरी बलको समग्र पाँचौँ शाखा हो, जसले नेपाल–भारत सीमा क्षेत्रमा हुने आपराधिक गतिविधिमाथि निगरानी बढाउनुका साथै त्यसलाई नियन्त्रण गर्नमा जोड दिनेछ। सिग्देलले कुकुरहरूलाई सीमामा निर्धारित तालिकाअनुसार खटाइएको र उनीहरूले २४सै घण्टाको सुरक्षा प्रबन्धमा सहयोग पुर्याइरहेको बताए।
यस केनाइन युनिटको कमान्ड सशस्त्र प्रहरी सहायक निरीक्षक जगदीश भट्टले सम्हालेका छन्। उनीसँगै पाँच जना तालिम प्राप्त दक्ष जनशक्ति यस कार्यमा खटिएका छन्, जसले कुकुरहरूसँगको समन्वयमा सीमा सुरक्षालाई थप मजभुत बनाउँदै आएका छन्। यस विशेषज्ञ टोलीले अवैध सामग्रीहरूको पहिचान र तस्करहरूलाई पक्राउ गर्नमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याइरहेको छ।
सिग्देलका अनुसार, हालै तीन दिनअघि मात्रै गड्डाचौकी नाकामा ‘अल्फा’ को सक्रियतामा वेदकोट नगरपालिका–९ सुन्दरपुरका ३१ वर्षीय हरकेश पाललाई लागुऔषधसहित नियन्त्रणमा लिइएको थियो। पालको साथबाट बरामद गरिएको लागुऔषधसहित उनलाई थप अनुसन्धान तथा कानूनी कारबाहीका लागि नेपाल प्रहरीलाई बुझाइएको थियो। यो सफलता सीमामा कडाईका साथ लागुऔषध नियन्त्रणमा सशस्त्र प्रहरीको प्रतिबद्धताको ज्वलन्त उदाहरण हो।
यसैगरी, केनाइन शाखा सञ्चालनमा आएको पहिलो साता नै लेब्राडोर ‘अल्फा’ ले अर्को महत्वपूर्ण सफलता हासिल गरेको थियो। कैलालीको घोडाघोडी नगरपालिका–६ का २४ वर्षीय विक्रम मिजारलाई पक्राउ गर्न अल्फाले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्यो। मिजारले आफ्नो मुखभित्र लुकाइछिपाइ राखेको ०.१६ ग्राम खैरो हेरोइनसहित अल्फाले पत्ता लगाएपछि उनलाई नियन्त्रणमा लिई आवश्यक कारबाहीका लागि प्रहरीमा बुझाइएको थियो।
उपरीक्षक सिग्देलले ‘अल्फा’ र ‘डेल्टा’ को नियमित र प्रभावकारी जाँचले सीमा अपराध नियन्त्रणमा थप बल पुगेको तथा यसले भविष्यमा पनि सीमा सुरक्षालाई अझ सुदृढ बनाउने विश्वास व्यक्त गरे। यस प्रकारको आधुनिक सुरक्षा प्रविधिको प्रयोगले अवैध व्यापार र आपराधिक क्रियाकलापलाई निरुत्साहित गर्न महत्वपूर्ण योगदान पुर्याएको र यसले स्थानीय तथा राष्ट्रिय सुरक्षामा सकारात्मक प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ।
