मध्यपुर थिमिमा ६ दशकपछि जीवित कुमारी परम्पराको पुनरुत्थान: सांस्कृतिक एवं धार्मिक महत्वको पुनर्जागरण
कात्तिक ४, २०८३ बुधबार १६:४९:१
काठमाडौं : भक्तपुरको मध्यपुर थिमिमा दशकौँदेखि निरन्तरता पाउन नसकेको जीवित देवी श्री कुमारी विराजमान गराई दर्शन गर्ने परम्परा यस वर्षको विजयादशमीको पावन अवसरमा पुनः स्थापित भएको छ। यस ऐतिहासिक तथा धार्मिक पुनरुत्थानले मध्यपुर थिमिको सांस्कृतिक विरासतमा नयाँ आयाम थपेको छ, जहाँ भक्तजनहरूले लामो समयपछि जीवित कुमारीको दर्शन गर्ने अवसर पाएका छन्। यो परम्पराले स्थानीय समुदायमा गहिरो आस्था र उत्साह ल्याएको छ।
मोहनी नखः विजयादशमीका दिन मध्यपुर थिमि वडा नं.–४ स्थित लायकू दरबारमा जीवित देवी श्री कुमारीलाई विधिवत् रूपमा विराजमान गराइएको थियो। प्राचीन विधि र परम्पराअनुसार सम्पन्न यस समारोहमा स्थानीयवासी तथा टाढाटाढाबाट आएका श्रद्धालु भक्तजनहरूको बाक्लो उपस्थिति रहेको थियो। कुमारीलाई विराजमान गराइएपछि टीका थाप्न र दर्शनका लागि भक्तजनहरूको घुइँचो लागेको थियो, जसले कार्यक्रमको महत्वलाई अझ उजागर गर्यो।
लायकू दरबारका मूल प्रधान श्यामकाजी श्रेष्ठका अनुसार, यो परम्परा मल्लकालीन समयदेखि नै चल्दै आएको ऐतिहासिक महत्व बोकेको छ। जीवित कुमारीलाई हिन्दू र बौद्ध दुवै धर्मावलम्बीहरूले तलेजु भवानीको साक्षात स्वरूपका रूपमा मान्दछन्। विशेषगरी उपत्यकाका नेवार समुदायमा जीवित देवी कुमारीको पूजा गर्ने प्रचलन प्राचीनकालदेखि नै रहँदै आएको छ, जहाँ बालिकालाई देवीको रूपमा पूजिन्छ। मध्यपुर थिमिको यो परम्पराले पनि तलेजुको दोस्रो रूपका रूपमा कुमारीलाई सम्मान गर्ने मौलिकता बोकेको छ।
मूल प्रधान श्रेष्ठले करिब ६०-६५ वर्षअगाडि अन्तिम पटक कुमारी विराजमान गराइएको स्मरण गर्दै यस वर्षदेखि यसलाई निरन्तरता दिन पाउनु गौरवको विषय भएको बताए। उनले लामो समयदेखि रोकिएको यस परम्परालाई पुनः सञ्चालन गर्न स्थानीय गुठी, संस्कृतिविद् र सम्बन्धित निकायहरूको अथक प्रयासले मूर्तरूप पाएको औँल्याए। जीवित देवीको रूपमा तलेजुको दोस्रो रूप भएकोले धर्मावलम्बीहरूले श्रद्धापूर्वक दर्शन गर्न आउने गरेको उनको भनाइ छ।
यस पुनरुत्थानले मध्यपुर थिमिको सांस्कृतिक परिचयलाई थप सुदृढ बनाएको छ। आधुनिकताको दौडमा लोप हुँदै गएका यस्ता परम्पराहरूको संरक्षण र पुनर्जीवनले भावी पुस्ताका लागि आफ्नो मौलिक संस्कृति र इतिहास बुझ्ने अवसर प्रदान गर्दछ। यसले केवल धार्मिक आस्थालाई मात्र नभई स्थानीय कला, संस्कृति र सामाजिक सद्भावलाई समेत टेवा पुर्याउँछ। स्थानीय अगुवाहरूले यस परम्परालाई दिगो बनाउनका लागि विभिन्न योजनाहरू बनाइरहेको पनि बताइएको छ।
जीवित कुमारीको दर्शनलाई भक्तजनहरूले अत्यन्त पुण्यदायी मान्छन्। उनीहरूको विश्वास छ कि कुमारीको आशीर्वादले सुख, शान्ति र समृद्धि प्राप्त हुन्छ। विजयादशमीको दिन कुमारीको दर्शन गर्न पाउनुलाई विशेष सौभाग्यका रूपमा लिइन्छ, जसले वर्षभरि शुभ फल दिने मान्यता छ। यसैले, लामो प्रतीक्षापछि यो परम्परा पुनः सञ्चालन हुँदा भक्तजनहरूमा व्यापक हर्षोल्लास छाएको छ।
मध्यपुर थिमिमा जीवित कुमारी परम्पराको पुनरुत्थानले नेपालको सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षणमा महत्वपूर्ण सन्देश दिएको छ। यसले हाम्रो मौलिक पहिचान र परम्परालाई जीवित राख्न समुदायको सामूहिक इच्छाशक्ति र प्रतिबद्धताको उदाहरण प्रस्तुत गर्दछ। यो पहलले आगामी दिनहरूमा पनि यस्तै अन्य लोपोन्मुख परम्पराहरूको पुनर्जीवनका लागि प्रेरणा प्रदान गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
